22/5/18

Ο ετεροπροσδιορισμός ως κοινωνική μάστιγα

Έχουμε επίμονα επισημάνει ότι η παρακμή της γλώσσας αποτελεί τον προάγγελο ευρύτερων παρακμιακών φαινομένων σε μία κοινωνία (και πολύ πριν ο ΣυΡιζΑ επιβάλει την οργουελική newspeak στην καθημερινότητά μας). Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ενταχθεί και η γενίκευση του ετεροπροσδιορισμού ως πολιτικής στάσης, ενός φαινομένου πολυδιάστατου και με απρόσμενες συνέπειες και προεκτάσεις. Οι όροι που χρησιμοποιούμε, και πάλι, δηλώνουν περισσότερα από όσα νομίζουμε.

Πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διάφορες ομάδες τύπου "antifa". Είναι προφανές ότι οι καταλήψεις κτιρίων, τα συνθήματα στους τοίχους και τα φέιγ-βολάν δεν αρκούν για την αντιμετώπιση των φασιστών. Άλλωστε η Χρυσή Αυγή διανύει ακόμη μέρες δόξας, λαϊκής αποδοχής και δημοφιλίας. Άλλο τόσο προφανές, όμως, είναι και ότι τα μέλη τέτοιων ομάδων δεν διαθέτουν τον κοινό νου ώστε να αντιληφθούν το μάταιον του "αγώνος" τους, όχι με την έννοια του ρομαντισμού, αλλά με την έννοια της γνήσιας βλακείας. Το ίδιο ισχύει με κάθε "άντι-": αντιμνημονιακούς, αντιρατσιστές, αντιδεξιούς, αντικομμουνιστές και πάει λέγοντας.

Ο ετεροπροσδιορισμός αποτελεί μία τακτική συσπειρωτική: οι λαϊκιστές όλων των χρωμάτων π.χ. ενώθηκαν υπό το αντιμνημονιακό λάβαρο στις πλατείες και βρέθηκαν σήμερα στην εξουσία. Ωστόσο, υποθάλπει και τον φανατισμό. Ερεθίζει ένστικτα βίαια. Δεν αποτελεί μία πνευματικά συνειδητή επιλογή, αλλά υποτύπο της ψυχολογίας του όχλου εν όψει του "εχθρού". Ο ετεροπροσδιορισμός ως πολιτική απόφαση προϋποθέτει προβληματική πνευματικά προσέγγιση, τόσο ως προς την κατανόηση των προβλημάτων όσο και προς την ανεύρεση των ενδεδειγμένων λύσεων τους.

Για παράδειγμα, ο Τσίπρας, ο Παππάς και ο Σκουρλέτης αποτελούν τυπικούς φασίστες. Αυτό δεν αποτελεί πολιτική κριτική, αλλά πολιτική διαπίστωση: όταν απεργάζονται σχέδια προσεταιρισμού ή εκδικητικής διάλυσης εκδοτικών συγκροτημάτων, φίμωσης των ηλεκτρονικών ΜΜΕ, καλπονοθείας, προεξόφλησης ή άσκησης επιρροής στις αποφάσεις της δικαιοσύνης, δεν υπάρχει άλλος τρόπος να χαρακτηρισθούν. Μπορεί να υπάρχουν περισσότερο κομψοί τρόποι, αλλά η ουσία παραμένει. Μπορεί να μην είναι οι μόνοι φασίστες, αλλά πάλι η ουσία παραμένει. Γιατί αυτό δεν γίνεται αντιληπτό από τον κόσμο; Γιατί, φυσικά, η πλειοψηφία των πολιτών ουδέποτε κατάλαβε την αιτία της κρίσης (για την ακρίβεια κατάλαβε το ακριβώς αντίθετο) και την ανυπαρξία επιλογών. Απέδωσε όλα τα δεινά του βίου της στο παλαιό πολιτικό σύστημα και μπήκε στο "αντί-" του αντιπαλαιοκομματισμού. Η συνειδητοποίηση ότι το "νέο" προέκυψε απείρως χειρότερο προϋποθέτει έξοδο από αυτήν την παγίδα, αλλά και αποφυγή της παγίδας μίας φανατισμένης και τυφλής "αντισυριζοποίησης".

Τα κενά περιεχομένου "αντί-" μπορεί να προκύπτουν, βεβαίως, και συγκεκαλυμμένα. Αντίθετο της κοινωνικής αδικίας δεν είναι η ισότητα, αλλά η ενίσχυση των αδυνάμων -που, όμως, προϋποθέτει αποδοχή της πραγματικότητας ότι αδύναμοι θα συνεχίσουν να υπάρχουν όσο ισχυρή και αν είναι μία κοινωνία και ότι για αυτό δεν ευθύνεται καμία εξουσία και κανένα πρόσωπο. Αντίθετο του πολέμου δεν είναι η ειρήνη πάση θυσία και ως αυτοσκοπός, αλλά η ανάπτυξη ισχυρών δυνάμεων στρατιωτικής αποτροπής. Αντίθετο της συντήρησης δεν είναι η πρόοδος, ενώ η συντήρηση δεν αποτελεί καν αυτή καθ' αυτήν προβλημα προς επίλυση. Νόημα έχει η αξιοποίηση όλων των ωφέλιμων κοινωνικά στοιχείων κάθε εποχής και η απόρριψη των βλαπτικών ή άχρηστων. Τελικά, το αντίθετο του φασισμού δεν είναι ο αντιφασισμός, αλλά η δημοκρατία. Όχι με την έννοια της λαϊκής ψήφου, και μάλιστα από την ηλικία των 16, 14 ή 8 ετών, αλλά με την εμβάθυνση των δομών και θεσμών του πολιτεύματος και την ενίσχυση της παιδείας. Το αντίθετο δηλαδή από ό,τι συμβολίζει η απόδοση δικαιώματος ψήφου σε παιδιά που έχουν μετά βίας (και αν) ολοκληρώσει τη βασική τους εκπαίδευση.

Ο αντίλογος δεν μπορεί ποτέ να διατυπώνεται με στείρα "αντί-", αλλά με επιχειρήματα. Διότι τα "αντί-" εύκολα εξελίσσονται σε μπογιές, οι μπογιές σε βαριοπούλες και αυτές επίσης εύκολα καταλήγουν στα κεφάλια ανθρώπων που τόλμησαν να διατύπωσουν λόγο αιρετικό. Όπως συνέβη με τους χλαμιδοφόρους μακεδονομάχους, που ο πατριωτισμός τους ξεκινά από την αυτογελοιοποίηση της πνευματικής τους ένδειας και εξαντλείται στον ξυλοδαρμό ενός ηλικιωμένου δημάρχου εκλεγμένου από τον λαό, τον οποίο λαό οι ίδιοι αποφάσισαν ότι μπορούν να εκπροσωπήσουν καλύτερα. Οι μάγκες αυτοί, με τα ορμονοφουσκωμένα μπράτσα και τον ελλειμματικό ανδρισμό, ενώπιον του δικαστηρίου πετάξαν τους μεγαλεξανδρινούς χιτώνες και τα στρατιωτικά χιτώνια και ενεδύθησαν λιτό φόρεμα ευγενούς και παρασυρθείσης υπό του όχλου δεσποίνης.

Ας είναι. Δεν είναι τίποτε περισσότερο από τους δεξιούς ρουβίκωνες. Εξ ίσου ηλίθιοι. Εξ ίσου άχρηστοι. Εξ ίσου επικίνδυνοι. Το χειρότερο είναι ότι το έργο το έχουμε ξαναδεί με τον ΣυΡιζΑ. Άρα, με τρόμο, πρέπει να διατυπώσουμε την υπόθεση, μήπως ο πιο άξεστος, ο πιο βλάκας, ο πιο αμόρφωτος, ο πιο αδίστακτος εξ αυτών εξελιχθεί στον Τσίπρα του αύριο.

18/3/18

Ο σκορπιός και ο βάτραχος

Η γραφική εικόνα του Θεσσαλονικιού με τον φραπέ στο χέρι, να αράζει και να μιλάει για τον ΠΑΟΚ δεν είναι καινούργια, και, όπως συμβαίνει με όλα τα χιουμοριστικά στερεότυπα, όσο μικρή και αν έχει σχέση με την πραγματικότητα άλλο τόσο εκπορεύεται από κάτι υπαρκτό. Η Βόρειος Ελλάδα δεν τεμπελιάζει, δεν ασχολείται όλη μέρα με τα αθλητικά, δεν θέλει να ρίξει μπάρες στα Τέμπη και δεν είναι ΠΑΟΚ. Για την ακρίβεια, ο ασπρόμαυρος "δικέφαλος" πιθανότατα να είναι η πιο αγαπητή ομάδα στη Θεσσαλονίκη (πλην όμως ο Άρης διατηρεί δυνάμεις, ενώ και ο ΠΑΟ κατέχει ισχυρό ποσοστό φιλάθλων στην πόλη) και τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά είναι αναμφίβολα και η πιο μισητή. Δεν νομίζω ότι έχει βρεθεί οπαδός τρίτης ομάδας που να διάκειται φιλικά προς τον ΠΑΟΚ, ενώ οι αδικίες σε βάρος των άλλων ομάδων της Θεσσαλονίκης και της επαρχίας στην Τούμπα είναι παροιμιώδεις.

Οι παλαιότεροι Θεσσαλονικείς αποκαλούσαν τους οπαδούς του ΠΑΟΚ "ρουφιάνους του Βορρά", με αναφορά κυρίως στην εμπλοκή του ΠΑΟΚ στον υποβιβασμό του Ηρακλή. Τότε ο επίσημος Άρης αντιτάχθηκε στη βρώμικη μεθόδευση (ο Ηρακλής δικαιώθηκε στα δικαστήρια, κατόπιν εορτής), ενώ οι παοκτσήδες πανηγύριζαν -όπως άλλωστε έπραξαν και όταν ο Άρης έχασε το πρωτάθλημα στο μπαράζ του Βόλου από το "εντιμότατον σωματείον" του Ολυμπιακού... Στη σύγχρονη εποχή ο ΠΑΟΚ μοίρασε σκοπίμως βαθμούς σε ομάδες που ανταγωνίζονταν κυρίως τον Άρη, με αποκορύφωμα τον δεύτερο υποβιβασμό των κιτρίνων με μία ήττα του ΠΑΟΚ από την Καλαμαριά, για την οποία διαμαρτυρήθηκε ακόμη και ο τότε τερματοφύλακας του δικέφαλου!

Η γραφικότητα των οπαδών του ΠΑΟΚ είναι η υπαρκτή αφορμή του στερεοτύπου που αναφέρθηκε παραπάνω. Πράγματι, οι φίλοι της ομάδας εφευρίσκουν καθημερινά νέα όρια ανοησίας τα οποία σπεύδουν να ξεπεράσουν με ευκολία. Σήμερα π.χ. κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών για την αγνόηση των φύλλων πορείας σε περίπτωση επιστράτευσης αν ο ΠΑΟΚ τιμωρηθεί. Πρωτοφανής θρίαμβος της λογικής, αν σκεφτεί κανείς ότι ο ΠΑΟΚ, αν και κατά τρόπο παντελώς ανιστόρητο*, καπηλεύεται τα πατριωτικά αισθήματα των Ποντίων και των προσφύγων εκ Μικράς Ασίας και Ανατολικής Θράκης και ότι είναι η Βόρεια Ελλάδα που απειλείται σε περίπτωση πολέμου -και όχι, φυσικά, το "κράτος των Αθηνών". Ακόμα και η εμμονή αναφοράς του Ηρακλή ως "οθωμανικού" σωματείου (κατά το πρακτικό ίδρυσής του), δείχνει την περιορισμένη επαφή των παοκτσήδων με την ιστορία, για έναν πολιτιστικό και αθλητικό σύλλογο που εν μέσω οθωμανικής κατοχής υπήρξε σημείο αναφοράς του ελληνισμού στη Θεσσαλονίκη.

Για τον κόσμο του ΠΑΟΚ συνεκτικό στοιχείο υπήρξε αυτό της κοινωνικής αδικίας. Η ομάδα τους δεν έκανε ποτέ συστηματικά πρωταθλητισμό. Στα κύρια ομαδικά αθλήματα έχει μόλις από δύο, μη συνεχόμενες, κατακτήσεις πρωταθλημάτων, στη χειροσφαίριση τρεις και η καλύτερη επίδοση έρχεται στην πετοσφαίριση με τρεις συνεχόμενες, και αυτές τα τελευταία χρόνια. Καλύτερα είναι τα πράγματα μόνο στο... γυναικείο ποδόσφαιρο. Η πιο εμβληματική ομάδα του ΠΑΟΚ υπήρξε η καλαθοσφαιρική τη δεκαετία του 90, με μία μόνο κατάκτηση πρωταθλήματος, σε μία ιστορική αδικία συνύπαρξης με τον μεγάλο Άρη.

Δεν ήταν, λοιπόν, οι επιτυχίες που καθιστούσαν τον ΠΑΟΚ ελκυστικό, αλλά, αντιθέτως, η προσπάθεια έκφρασης των ταπεινών και καταφρονεμένων της Θεσσαλονίκης, σε αντιπαραβολή προς τον "ελιτίστικο" Ηρακλή, τον παραδοσιακό σύλλογο της πόλης που, ιστορικά, θεωρούσε το ποδόσφαιρο πολύ "λαϊκό" άθλημα, και τον "πλούσιο" Άρη, που υποστήριζε το οικονομικό κατεστημένο και η ισχυρή εβραϊκή κοινότητα.

Η ιστορία εξελίχθηκε αλλιώς από το 1990 και έπειτα. Ο ΠΑΟΚ απέκτησε δεσμούς με την πολιτική ηγεσία, παρότι οι οπαδοί του εθίστηκαν σε ένα υφέρπον και περιθωριακό ιδεολογικό μείγμα, που συνδύαζε τον παραβατικό ακτιβισμό με τα στοιχεία της κοινωνικής αδικίας και της αντίστασης στον υποτιθέμενο παραγκωνισμό της Μακεδονίας από τα κέντρα αποφάσεων. Μακεδονία ξακουστή, αντιαθηναϊκή ρητορεία και επεισόδια σε κάθε ευκαιρία. Ότι ισχυρότατοι πολιτικοί παράγοντες προέρχονταν από τη Βόρεια Ελλάδα, Πρόεδροι Δημοκρατίας, Πρωθυπουργοί και μεγαλοϋπουργοί, ήταν αδιάφορο. Ότι πολλές φορές έγιναν παρεμβάσεις υπέρ του ΠΑΟΚ (και όχι μόνο, βέβαια) για ευνοϊκή αγωνιστική ή οικονομική μεταχείριση επίσης αγνοήθηκε. Στον ιστορικό σύλλογο χαρίστηκε το κλειστό της Πυλαίας, αλλά οι οπαδοί του ΠΑΟΚ επιμένουν μόνο στη χαριστική χρήση του κρατικού Καραϊσκάκη από τον Ολυμπιακό.

Με την έλευση Σαββίδη ο ΠΑΟΚ βρέθηκε στους ισχυρούς. Παρασκηνιακά ήταν πάντοτε ισχυρός ή στο μπλοκ των ισχυρών, παρά την επαναστατική ρητορική των διοικήσεών του, αλλά τώρα είχε και οικονομική επιφάνεια και κυβερνητική στήριξη ώστε να συγκροτήσει τη δική του "παράγκα". Με τον Τσίπρα το πράγμα ξέφυγε. Ουδέποτε άλλοτε Πρωθυπουργός πρακτικά δεσμεύθηκε για πρωτάθλημα σε κάποια ομάδα. Οι ευνοϊκές διαιτησίες διαδέχονταν η μία την άλλη, αλλά ο ΠΑΟΚ αδυνατούσε να ξεφύγει. Ακόμη και στον αγώνα με την ΑΕΚ, δεν κατάφερε να κερδίσει και τα υπόλοιπα είναι για να λέγονται. Αφού άξιζε τόσο καθαρά το πρωτάθλημα, δεν θα έπρεπε να φτάσουμε σε μία φάση του τελευταίου λεπτού και να διαφωνούμε αν σωστά ακυρώθηκε ένα γκολ (που βάσει κανονισμού ήταν άκυρο, αλλά ο διαιτητής είχε την ευχέρεια να κατακυρώσει βάσει εκτίμησης).

Όμως η κρίση ταυτότητας που έπληξε τους παοκτσήδες φάνηκε στον αγώνα με τον Ολυμπιακό. Οι συνθήκες ήταν θεωρητικά ιδανικές. Ο μισητός εχθρός αδύναμος, καλλιέργεια προσδοκιών για άνετη νίκη και, τελικά, τίποτα. Η φύση των οπαδών του ΠΑΟΚ υπερίσχυσε. Οι κάφροι της Τούμπας αδυνατούν να δεχτούν ότι η ομάδα τους είναι πλέον η ισχυρή. Και σαν τον σκορπιό του μύθου, δαγκώνουν τον βάτραχο και πνίγονται μαζί του.

Μία από τα ίδια με την ΑΕΚ. Αν είχαν αντιληφθεί ότι αυτοί είναι πλέον το κατεστημένο, θα ήξεραν ότι λόγος διαμαρτυρίας δεν υπήρχε. Όπως βγήκε μέσα στη μαύρη νύχτα η ευνοϊκή απόφαση για το ματς με τον Ολυμπιακό, έτσι θα βρισκόταν τρόπος η ΑΕΚ να χάσει βαθμούς στα εναπομείναντα παιχνίδια. Εδώ υπερίσχυσε η σοβιετική φύση: ο Ιβάν δεν έχει μάθει να τηρεί τα προσχήματα, δεν γινόταν έτσι στην ΕΣΣΔ. Του υποσχέθηκαν κάτι και το θέλει χωρίς άχρηστες τυπικότητες.

Εν τέλει, καταντά μάταιο να αρνούμαστε ότι ο οργανισμός του ΠΑΟΚ, από τη διοίκηση μέχρι και τον τελευταίο φίλαθλο, είναι εμποτισμένος με ψευδαισθήσεις περί αδικίας και πρωταθλημάτων που τού στέρησαν (αν και κανένας δεν μπαίνει στη διαδικασία να αναφέρει σε ποιες περιόδους και με ποιον τρόπο), αλλά και ανεκτικός, αν όχι και ταυτισμένος, με τη βία και την αλητεία των γηπέδων. Με άλλα λόγια, ό,τι ο Γιώργος Μίνος θα περιέγραφε ως "υπέροχο κόσμο" του ΠΑΟΚ, "καυτή ατμόσφαιρα" στην Τούμπα και "αποφασισμένη" διοίκηση Ιβάν Σαββίδη.

Τυχόν υποβιβασμός του θα πλήξει το πρωτάθλημα, αλλά το ίδιο συνέβη με την ΑΕΚ, τον Άρη, τον Ηρακλή και πλήθος επαρχιακών ομάδων που μαζεύουν στη Β' και Γ' κατηγορία περισσότερο κόσμο από τις ομάδες του μπλοκ εξουσίας που βρίσκονται στην Α' Εθνική (το Super League, συγγνώμη, είναι γελοίο). Ωστόσο, αν και κάποτε θα έμοιαζε αδιανόητος, σήμερα φαντάζει πιθανός, με πολιτική απόφαση. Ίσως είναι η μόνη ελπίδα του Τσίπρα να πείσει κάποιους πρόθυμους ότι πολεμά τη διαπλοκή, κραδαίνοντας εν όψει εκλογών το κεφάλι του Mega από τη μια και του Σαββίδη από την άλλη (αν και ακόμα και ο αδίστακτος Τσίπρας μάλλον δύσκολα θα βρει την πολιτική γενναιότητα για κάτι τέτοιο).

Ένα αληθινό ψυχόδραμα, με τους ρόλους μεταξύ σκορπιού και βατράχου πλέον να αλλάζουν. Και με την εμπιστοσύνη σε μία ανήθικη κυβέρνηση, αναδεικνύεται πλέον όχι μόνο η δολοφονική μέχρι αυτοκαταστροφής φύση του σκορπιού, αλλά και η ανοησία του βατράχου να αποφασίσει να τον φορτώσει στην πλάτη του...
_____
*Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί εκ των προσφύγων εγκαταστάθηκαν στη συνοικία των "τροχιοδρομικών", κοντά στη σημερινή Χαριλάου, και συνδέθηκαν με την ομάδα του Άρη, ότι ακριβώς το χρώμα του Άρη καθορίσθηκε με βάση το βυζαντινό κίτρινο και ότι ο ΠΑΟΚ προέκυψε από διάσπαση του Άρη, διεκδικώντας το κίτρινο χρώμα και με αρχικό έμβλημα το τετράφυλλο τριφύλλι και ένα πέταλο, αναδεικνύοντας περισσότερο τη σχέση του με τους Κέλτες παρά με τους Κωνσταντινουπολίτες...

21/2/18

Απουσία θεσμικού αντιβάρου στη φαυλότητα

"Είμαστε κάθε λέξη του Συντάγματος". Η φράση του, τότε νεοεκλεγέντος στη θέση του Πρωθυπουργού της χώρας, Αλέξη Τσίπρα ηχεί πλέον ειρωνικά. Τότε είχε δοθεί η ερμηνεία - υπόσχεση της τήρησης του καταστατικού χάρτη. Σήμερα, στην πράξη, έχει διαπιστωθεί τι εννοεί η κυβερνώσα αριστερά όταν αναφέρεται στη νομιμότητα: "ο νόμος είναι αυτός που πιστεύουμε εμείς". Αντίστοιχα, πράγματι ο κ. Τσίπρας είναι κάθε λέξη του Συντάγματος, αφού και το Σύνταγμα δεν μπορεί παρά να ταυτίζεται με αυτό που πιστεύει και επιδιώκει να πετύχει κάθε φορά ο ίδιος.

Ο θεμελιώδης νόμος της Ελλάδας έχει κουρελιαστεί πολλές φορές κατά την τριετία που προηγήθηκε. Και πριν από τους ΣυΡιζΑ-ΑνΕλλ είχαμε ακούσει πολλές φορές τις εκάστοτε αντικυβερνητικές πομφόλυγες περί καταστρατήγησης του Συντάγματος, πραξικοπημάτων και διαφόρων συναφών. Να μη θυμηθούμε τη ρητορική των "αγανακτισμένων" περί χούντας. Μόνο που το βασικό στοιχείο που καθιστά ένα καθεστώς απολυταρχικό είναι, ακριβώς, η κατάλυση της νομιμότητας. Το παράδειγμα της εκλογής του Αδόλφου Χίτλερ αποτελεί το κλασικότερο και πλέον ακραίο, που αποδεικνύει ότι η απολυταρχία δεν αποτρέπεται από τη νόμιμη εκλογή ή, πολύ περισσότερο, τη λαϊκή στήριξη -τουναντίον, η δεύτερη μάλλον οδηγεί σε ροπή προς αυτήν.

Παρά, λοιπόν, την ακραία ρητορική του παρελθόντος, αυτά που γίνονται σήμερα δεν έχουν προηγούμενο στην πατρίδα μας. Η επιμονή σε δικονομικές λεπτομέρειες για την παραπομπή των 10 δυνητικά ενεχόμενων σε υποθέσεις δωροληψίας από τη Novartis πολιτικών προσώπων έχει κατακριθεί από μερίδα του Τύπου ως σχολαστικότητα, αποφυγή της ουσίας, ακόμη και ένδειξη ενοχής. Μόνο που οι δικονομικές "λεπτομέρειες" υφίστανται ακριβώς για να εξασφαλίζουν τα δικαιώματα των διωκωμένων. Ειδικά όταν υπάρχει η παραμικρή υπόνοια, ο ελάχιστος πειρασμός έστω, προσπάθειας σπίλωσης πολιτικών αντιπάλων (είτε ως οργανωμένη σκευωρία είτε ως απόπειρα αξιοποίησης μίας προσώρας ατεκμηρίωτης υπόθεσης), οι λεπτομέρειες παύουν να είναι λεπτομέρειες και αποκτούν ουσία εξίσου μεγάλη με την ίδια την υπόθεση. Να το πει κανείς απλά: αν η υπόθεση έχει βάση, ποιος ο λόγος για τόσες παρατυπίες; Ποιος ο λόγος για πρωθύστερη προστασία των μαρτύρων; Ποιος ο λόγος για τον επικοινωνιακό οίστρο της κυβέρνησης, τον τόσο ενδεικτικό ασφυκτικού εναγκαλισμού με τη δικαιοσύνη;

Για τη σχέση της κυβέρνησης Τσίπρα με τους θεσμούς έχουν γραφεί πολλά. Στην περίπτωση των τηλεοπτικών αδειών, και αφού ο πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας αφουγκράστηκε καλύτερα το κοινό περί δικαίου αίσθημα, ένα εκ των ανωτάτων δικαστηρίων στοχοποιήθηκε, λειτουργοί του εξευτελίστηκαν, ενώ ο όλος χειρισμός έβριθε αντισυνταγματικότητας. Η σχέση του ΣυΡιζΑ με την κ. Θάνου και ο ρόλος που φαίνεται να επιχειρεί να διαδραματίσει είναι προδήλως σκανδαλώδης. Η ίδια, άλλωστε, τείνει να μηνύει όποιον τη σχολιάζει αρνητικά. Αξέχαστη θα μείνει και η κ. Κωνσταντοπούλου, τη μεγάλη νύκτα του Αυγούστου όπου η σύνοδος των Προέδρων επιχειρούσε να εγκρίνει την επείγουσα ψήφιση του μνημονίου Τσίπρα. Η έγκριση της πρότασης είχε πλειοψηφήσει (κάποιοι εκ των μετεχόντων είχαν ψηφίσει λευκό), αλλά η ερμηνεία της Προέδρου ήταν ότι αυτό δεν αρκούσε γιατί δεν σημειώθηκε απόλυτη πλειοψηφία... Φυσικά η αποθέωση αντισυνταγματικότητας ήταν το φαύλο δημοψήφισμα του 2015, το οποίο δεν ήταν μόνο καταφανώς παράνομο, αλλά και καταφανέστερα ανόητο.

Με αφορμή την τότε αδυναμία των θεσμών να αντιδράσουν στη φαυλότητα, είχε δημοσιευθεί μία ενδιαφέρουσα προσέγγιση. Εάν, έλεγε ο τολμηρός συντάκτης, στη χώρα υπήρχε βασιλιάς, θα είχε παρέμβει, θα είχε αποτρέψει τον διχασμό, θα είχε προασπίσει τη θέση της χώρας στην Ευρώπη. Μην ερεθιστεί κανείς από έναν τέτοιο ρόλο σε... μονάρχη. Βάλτε στη θέση του βασιλιά μία ανεξάρτητη δικαιοσύνη, έναν στοιχειωδώς υπαρκτό Πρόεδρο Δημοκρατίας ή όποιον άλλο θεσμό, διαδικασία ή πρόσωπο μπορεί να σκεφτεί κανείς.

Έγκριτοι πολιτειολόγοι είχαν από ετών επισημάνει ότι το ελληνικό σύστημα είναι ακραία πρωθυπουργοκεντρικό. Αυτή η συζήτηση θα παρέμενε εντός των φοιτητικών αμφιθεάτρων, άντε και των αιθουσών όπου διαλέγονταν οι διάφοροι θεωρητικοί του δικαίου. Μέχρι τη στιγμή που στην εξουσία θα έρχονταν άνθρωποι φαύλοι. Άνθρωποι αδιάφοροι για το εθνικό συμφέρον, αδίστακτοι μπροστά στην εξυπηρέτηση ιδίου οφέλους.

Ας αναρωτηθεί κανείς, εξυπηρετεί η κυβέρνηση το δημόσιο συμφέρον; Το εξυπηρετούσε όταν αγνοούσε τα θαλάσσια σύνορα; Όταν άφηνε τους μετανάστες να περνούν, νομίζοντας ότι πιέζει την Ευρώπη; Όταν έφερε τη χώρα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής; Όταν χειρίστηκε και συνεχίζει να χειρίζεται τις σχέσεις της Ελλάδας με Αλβανία, Σκόπια και, κυρίως, Τουρκία με τόση ανευθυνότητα;

Το χειρότερο όλων δεν είναι, φυσικά, η αρνητική αξιολόγηση των πολιτικών πεπραγμένων. Αυτό είναι ιδιαιτέρως υποκειμενικό, άλλωστε. Ωστόσο, η ζημία προκύπτει κατ' αντικειμενικό και ισότιμο τρόπο. Είναι ουσιαστική (π.χ. οι λεονταρισμοί Καμμένου αποτιμώνται ήδη σε ένα εμβολισμένο πλοίο του Λιμενικού και σε αποκλεισμένο από ξένη δύναμη ελληνικό έδαφος), είναι θεσμική, όπως περιγράφηκε παραπάνω, και είναι βαθύτατη, μακροχρόνια και έντονα κοινωνική, με την επένδυση τόσου πολιτικού κεφαλαίου στον διχασμό των Ελλήνων.

Όλα τα παραπάνω είναι πρωτοφανή για τη μεταδικτατορική Ελλάδα, όμως αναπόφευκτα για μία χώρα θεσμικά αθωράκιστη. Έμελλε η οικονομική κρίση να αποτελέσει την αφορμή για να αναδειχθεί η ανεπάρκεια της "δημοκρατικής αυτοάμυνας", όταν δόθηκε η εξουσία σε όσους δεν θα δίσταζαν να υπονομεύσουν ευθέως την κοινωνική ειρήνη.

Η λύση θα προκύψει μόνο με μία νέα μεταπολίτευση. Όταν οι υπεύθυνες πολιτικές δυνάμεις (η υπευθυνότητα είναι όρος αναγκαίος και ικανός) κάνουν ό,τι δεν τόλμησαν το 2015: να ομονοήσουν έναντι του κοινού εχθρού, που προσωποποιείται στον Τσίπρα, τον Καμμένο και τη Χρυσή Αυγή, αλλά παραμένει ο λαϊκισμός, η εξουσιομανία και η αυθαιρεσία. Διαφορετικά, η διαρκής προπαγάνδα και η ανεξέλεγκτη (θεσμικά, και πάλι, ανεξέλεγκτη) διανομή δημοσίου χρήματος είναι αρκετά για να παραπλανήσουν και να εξαγοράσουν την ψήφο.

Το πρόβλημα έχει προ πολλού πάψει να είναι κομματικό. Συνιστά ευθεία απειλή για τη δημοκρατία, ακόμη και για την ίδια την ύπαρξη της χώρας -αφού ο συνδυασμός απειρίας, ανικανότητας, εξουσιομανίας και ξεδιαντροπιάς έχει ήδη δώσει σημάδια του πόσο επιζήμιος μπορεί να αποβεί.

18/2/18

Δικαιοσύνη και δημοκρατία

Γράφαμε πριν από λίγες ημέρες ότι η κυβέρνηση επιλέγει πάντοτε τον πιο επιζήμιο για τη χώρα τρόπο αντίδρασης, σε συνδυασμό με την ενεργοποίηση του πλέον πρωτόγονου μηχανισμού προπαγάνδας, και η υπόθεση της Novartis αποτέλεσε την πλέον τρανταχτή δικαίωση της συγκεκριμένης παρατήρησης. Χωρίς καν να μπει κανείς σε νομικές λεπτομέρειες, η προσπάθεια της κυβέρνησης να σπιλώσει τους πολιτικούς της αντιπάλους ξεχειλίζει ανηθικότητα.

Το σκάνδαλο είναι, λένε, υπαρκτό. Η φαρμακευτική δαπάνη εκτοξεύθηκε. Μόνο που εκτοξεύθηκε επί Καραμανλή, αλλά το αθώον παιδίον εξαιρέθηκε των κατηγοριών. Η αλήθεια δεν είναι όπως παρουσιάζεται, βέβαια. Διότι το "lobbying" των φαρμακευτικών εταιρειών με τους γιατρούς είναι νόμιμο. Το σκάνδαλο είναι η απουσία ελέγχου της τήρησης των κανόνων συνταγογράφησης. Ω του θαύματος! Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση δεν είναι, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει τη λύση. Μόνο που αποτελεί "τεχνοφασισμό" για τον ΣυΡιζΑ...

Τέλος πάντων, το μείζον ζήτημα δεν είναι αν τα αρπάξανε οι γιατροί, ούτε αν τα άρπαξε ο Σαμαράς, μέρα-μεσημέρι, με μία μεγάλη, χτυπητού χρώματος, συρόμενη βαλίτσα, σε ένα δημόσιο κτίριο όπου καταγράφεται κάθε εισερχόμενος και, προφανώς, ένα τέτοιο ογκώδες αντικείμενο δεν θα περνούσε απαρατήρητο -απόδειξη ότι είτε ο μάρτυρας είτε ο Σαμαράς διεκδικούν βραβείο ηλιθιότητας. Το μείζον είναι η αντίληψη του ΣυΡιζΑ για τη δικαιοσύνη και τη δημοκρατία.

Δεν θα επαναλάβουμε τα γνωστά. Είναι ύποπτο ότι η εισαγγελέας διαφθοράς διεσύρθη από ελεγχόμενα ΜΜΕ και αναγκάσθηκε σε παραίτηση. Είναι ύποπτο ότι τα ίδια ΜΜΕ είχαν προβλέψει από μηνών τις καταθέσεις των αγνώστων μαρτύρων. Είναι ύποπτο ότι οι μάρτυρες κατέθεσαν πολλές φορές και τούς ήρθε μετά από μέρες, ωσάν από του Αγίου Πνεύματος προερχόμενη, η φώτιση για την εμπλοκή πολιτικών. Είναι ύποπτη η μη τήρηση των δικονομικών κανόνων. Και οι δηλώσεις του κ. Παπαγγελόπουλου. Και η επίσκεψη του κ. Τζανακόπουλου. Και η εμπλοκή του Πρωθυπουργού.

Μόνο που όλα αυτά ταιριάζουν με πολλά από όσα έχουν πει οι κυβερνώντες και η παρέα τους. Η περιστέρειος ρήση "πήραμε την κυβέρνηση, όχι την εξουσία" σωστά κατακρίθηκε ως ενδεικτική ολοκληρωτικής και αυταρχικής αντίληψης. Ο υπουργός Εξωτερικών πρόσφατα αντέστρεψε (αυτογνώμως) το βάρος απόδειξης: πρέπει οι (ούτε καν) κατηγορούμενοι να αποδείξουν την αθωότητά τους. Για άτομα σαν τον Πολάκη, ούτε λόγος. Αλλά και ο ίδιος ο Τσίπρας έδειξε τον δρόμο με την περίφημη υπόσχεση στον Ερντογάν, για τους 8 αξιωματικούς.

Ας γυρίσουμε, όμως, πολύ πιο πίσω, στο δοξασμένο 2015. Όταν εξυφαινόταν το σχέδιο απαλλοτρίωσης του Νομισματοκοπείου και ο μέγας Αλέξης δήλωνε: "εάν πεινάει το παιδί μου, δεν έχω το δικαίωμα να κλέψω ένα μπουκάλι γάλα;". Η απλοϊκή, μέχρι βλακείας, απορία πέρασε σχεδόν ασχολίαστη, αλλά αποκαλύπτει (και πάλι) τον εγγενή φασισμό της Αριστεράς.

Η ανεξάρτητη δικαιοσύνη αποτελεί κατάκτηση για τη δημοκρατία. Το δικαίωμα στον φυσικό δικαστή. Το δικαίωμα στη δημόσια δίκη. Το δικαίωμα στην προΰπαρξη αξιοποίνου και συγκεκριμένης ποινής. Ακόμα και η αναγνώριση ελαφρυντικών στον κλέφτη του παραπάνω παραδείγματος. Μόνο που ο κ. Τσίπρας στο λειψό μυαλό του έχει αντικαταστήσει τη δικαιοσύνη με τη δική του αίσθηση περί δικαίου ή, όπως ετέθη από τον νυν πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας όσο ακόμη επιχειρούσε να είναι φιλικός προς την κυβέρνηση, από το κοινό περί δικαίου αίσθημα.

Στη δημοκρατία δεν υπάρχει κοινό περί δικαίου αίσθημα και η δικαιοσύνη υπάρχει, ακριβώς, για να προστατεύει τον πολίτη από την αυθαιρεσία της εκτελεστικής (και, ενίοτε, νομοθετικής) εξουσίας. Και κρίνει με βάση τον νόμο. Δυστυχώς στη χώρα μας η θεσμική θωράκιση υπήρξε ασθενής. Απλά υπήρξαμε τυχεροί και δεν είχαν βρεθεί ποτέ τόσο φαύλοι στην εξουσία, όσο το αστείο μέχρι τραγωδίας παρεάκι του Τσίπρα.

Αλλά περισσότερα περί αυτού στο επόμενο.

31/1/18

Πολιτική στο πόδι

Έχουμε επισημάνει πολλές φορές το έλλειμμα πολιτικής στρατηγικής της κυβέρνησης. Όπως λέγαμε, δε, και στην προηγούμενη ανάρτηση, αυτό είναι δυσανάλογο με την αντίληψη κλίματος του ΣυΡιζΑ -που παραμένει εξαιρετική. Με άλλα λόγια, και σε όλα απολύτως τα ζητήματα, ο Τσίπρας και η τρελοπαρέα Παππά, Καρανίκα, Πολάκη και λοιπών συμπεριφέρονται ως ακολούθως: Αντιλαμβάνονται μεν το πολιτικό κλίμα, αλλά αφού έχει διαμορφωθεί, και αυτό είναι το πρώτο πρόβλημα. Είναι άλλο πράγμα η πολιτική αντίληψη, δηλαδή η έγκαιρη αναγνώριση των τάσεων στην κοινή γνώμη, η αντίληψη των προβλημάτων που θα επηρεάσουν τον κόσμο, και άλλο η εκ των υστέρων εκλογική αντίληψη, δηλαδή η αποτίμηση σε ψήφους. Η κυβέρνηση ασχολείται μόνο με αυτό, πώς θα επιχειρήσει να αντιστρέψει εκλογικές ζημίες. Μόνο που οι εκλογικές ζημίες είναι αποτέλεσμα της κακής πολιτικής. Τελικά, έχει μπει και παραμένει σε έναν φαύλο κύκλο. Δεν έχει στρατηγική, παρά μόνο τον λαϊκισμό και τη διχαστική ρητορική, με συκοφαντίες και υπερβολές έναντι κάθε άλλης άποψης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αφήνει τα όποια προβλήματα να χρονίζουν, που με τη σειρά του επιδεινώνει την εκλογική επιρροή του κυβερνώντος κόμματος. Εκεί χτυπάει καμπανάκι, και η κυβέρνηση επιλέγει πάντοτε τον πιο επιζήμιο για τη χώρα τρόπο αντίδρασης, σε συνδυασμό με την ενεργοποίηση του πλέον πρωτόγονου μηχανισμού προπαγάνδας.

Ας δούμε τα πρόσφατα παραδείγματα.

Η κυβέρνηση στριμώχθηκε με τη ρητορική της καθαρής εξόδου από τα μνημόνια. Όπως έχουμε επισημάνει, ο εκλογικός σχεδιασμός είναι κατ' αρχάς για τον Σεπτέμβριο: η έξοδος από τα μνημόνια θα είναι πρόσφατη, μετά το καλοκαίρι ο κόσμος είναι χαλαρός και έχει αφήσει, λόγω διακοπών, πίσω για λίγο τα προβλήματά του, εκπέμπεται το μήνυμα "νέα αρχή για τη χώρα, φρέσκια εντολή". Φυσικά, καμία έξοδος από τα μνημόνια δεν θα συντελεσθεί τον Αύγουστο, καθώς αυτό θα προϋπέθετε αναστροφή όλων των μνημονιακών μέτρων. Αλλά το παραμύθι σκόνταψε και στον φόβο των Ευρωπαίων ότι "θα ανοίξουν οι κάνουλες" κατά Φλαμπουράρη, οπότε το πράγμα χάλασε.

Εκεί έπεσε μία "φοβερή" ιδέα: να αλλάξουμε ατζέντα. Ας πιάσουμε τα εθνικά θέματα, να βγει η οικονομία από το κάδρο. Η στρατηγική ήταν σχεδόν παιδική. Αν μη τι άλλο ο Τσίπρας θα έπρεπε να ξέρει ότι η αντιπολίτευση μπορεί ανέξοδα να τα γυρνάει όπως θέλει. Έτσι η κυβέρνηση άνοιξε ένα ζήτημα, το Μακεδονικό, υποτιμώντας το λαϊκό αίσθημα, προσβάλλοντας ευαισθησίες και αγνοώντας την ουσία του, με την επιδίωξη να διχάσει την αντιπολίτευση, ενώ και η ίδια ήταν διχασμένη. Και δεν νοείται ως διχασμός η προφανής αντίθεση μεταξύ ΣυΡιζΑ και ΑνΕλλ, αλλά κυρίως μέσα στον ίδιο τον ΣυΡιζΑ, όπου μέχρι πρόσφατα ήταν κυρίαρχη η άποψη να ονομαστούν τα Σκόπια, "Μακεδονία" -κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί σήμερα ούτε ως αστείο.

Το ζήτημα έβγαλε κόσμο στους δρόμους! Πρωτοφανές για τη φιλαυτία του Τσίπρα. Κλάφτηκε, χωρίς ντροπή, στον Αρχιεπίσκοπο, ώστε να αποτρέψει τη μεγάλη συμμετοχή. Κόντυνε και τον εαυτό του και τον κ. Ιερώνυμο. Εν συνεχεία ενεργοποίησε την προπαγάνδα. Δεν ήταν πολλοί οι συγκεντρωμένοι, 90.000. Με άλλα λόγια όσοι θα μάζευε μία συναυλία στο ΟΑΚΑ. Γελοίο. Μετά ήταν ακροδεξιοί. Γελοιότερο. Και μετά η ζημιά δεν μαζευόταν. Η δε εμμονή με τη θέση της αντιπολίτευσης αντί να τη διχάσει, την ένωσε έναντι του κοινού εχθρού. Είναι αδιανόητο να απαιτεί η κυβέρνηση, που διαπραγματεύεται, να ακούσει τη θέση της ΝΔ και των υπολοίπων, χωρίς να τοποθετηθεί. Είναι αδιανόητο για διαχείριση εθνικού θέματος να μην έχει προηγηθεί συνεννόηση με τα άλλα κόμματα. Είναι αδιανόητο να επικαλείται ο ΣυΡιζΑ προ 20ετίας δηλώσεις του... πατέρα Μητσοτάκη, λες και το περιβάλλον είναι ίδιο ή δεσμεύουν τον γιο του και το κόμμα του. Είναι αδιανόητο και, κυρίως, κακό στρατηγικά η κόκκινη γραμμή του 2008 (δηλαδή το σημείο ύστατης υποχώρησης) να έχει μετατραπεί σε εθνική θέση (δηλαδή σε σημείο έναρξης της διαπραγμάτευσης). Υποτίθεται ότι τα Σκόπια βιάζονται, άρα η θέση του 2008 δεν είναι ο στόχος, αλλά η χειρότερη αποδεκτή για εμάς λύση.

Και εν όψει του αδιεξόδου, πέφτει νέα καταπληκτική ιδέα. Να κάνουμε ένα σποτ για να πάρουμε κουράγιο. Και μαζί με τη γελοιότητα του περιχομένου, που την ξέραμε, την αλαζονεία της υπογραφής εκ μέρους ενός ανυπόστατου νομικού προσώπου ("Ελληνική Κυβέρνηση" ως ΝΠΔΔ δεν υφίσταται) με μπόνους το εθνόσημο και την αβελτερία της προσμονής οφέλους από μία τόσο αρχαϊκή προπαγάνδα, ήρθε η επιβεβαίωση αυτού που όλοι υποψιαζόμασταν: οι προβαλλόμενες "αυθόρμητες" δηλώσεις φιλοκυβερνητικού ενθουσιασμού προέρχονταν από μέλη του ΣυΡιζΑ και συγγενείς τους.

Εάν σε όλα αυτά δεν είχε να προστεθεί μη αναστρεψιμή ζημία για τη χώρα, το θέμα θα εκινείτο στη σφαίρα του παραπολιτικού. Ο Τσίπρας μοιάζει, όμως, να μην αντιλαμβάνεται πού έχει βρεθεί και τι διαχειρίζεται. Π.χ. την, πέραν κάθε συνταγματικής τάξης, δέσμευσή του στον Ερντογάν για έκδοση των 8 αξιωματικών την πληρώνουμε σε πρόσφυγες και σε ένταση στο Αιγαίο.

Εάν ακόμη και η συγκεκριμένη, κακή, κυβέρνηση αποφάσιζε να λύσει, έστω άσχημα, το Μακεδονικό, με γειά της με χαρά της. Ηγείται, αποφασίζει, μπορεί να κάνει και λάθη. Η αξιοποίησή του, όμως, ώστε να αλλάξει η ατζέντα, να διχαστεί η αντιπολίτευση και να πραγματοποίησει ηρωική έξοδο ο Καμμένος, ώστε οι μεν ΑνΕλλ να διασωθούν εκλογικά, ο δε Τσίπρας να σκούζει ότι τον έριξαν και να προσδοκά ότι θα παραμείνει ενεργός κυβερνητικά μετά τις εκλογές, δεν είναι απλά αισχρή, αλλά και ανόητη.

Πρώτον, είναι πρακτικά αδύνατον ο ΣυΡιζΑ να κερδίσει τις εκλογές. Όλη η συζήτηση γίνεται για να μην είναι αυτοδύναμη η ΝΔ. Αλλά θα πρέπει να έχει πολύ καιροσκοπική σύνθεση η νέα Βουλή, ώστε η μεθόδευση αυτή να γίνει ανεκτή.

Δεύτερον, για τον κ. Καμμένο, ας θυμηθούν τι έγινε με τον Καρατζαφέρη το 2012. Η ηρωική έξοδος δεν τον έσωσε πολιτικά.

Τρίτον, η φιλοδοξία για διάσπαση της ΝΔ είναι το λιγότερο αστεία. Αυτή τη στιγμή δεξιά της ΝΔ υπάρχει ποσοστό 10%, από ΧΑ, ΑνΕλλ και μικρότερα κόμματα. Ο πολιτικός κυνισμός ενός αριστερού κόμματος που ελπίζει σε περαιτέρω άνοδο της ακροδεξιάς είναι αδιανόητος. Πού νομίζουν ότι μπορεί να φτάσει η εθνικιστική - λαϊκιστική ψήφος; Τι χώρο θα στηρίξει το λερωμένο χρήμα του Ιβάν; Και με ποια πρόσωπα; Ποιοι είναι αυτοί που δεν θα επιλέξουν την κυβερνητική προοπτική της ΝΔ, αλλά το 3% των ακροτήτων; Και μιλάμε για 3%, διότι το 6-7% της ΧΑ μοιάζει μπετόν αρμέ...

Ωστόσο, κάνουν ό,τι μπορούν για να ερεθίσουν εθνικιστικά ένστικτα και να ενεργοποιήσουν πατριωτικές ευαισθησίες. Παράδειγμα, το στεφάνι Καμμένου στα Ίμια. Ο Έλληνας υπουργός Άμυνας αδυνατεί να προσεγγίσει ελληνικό νησί. Και αυτό το υποψιαζόμασταν εδώ και χρόνια, αλλά τώρα έχει αποτυπωθεί στην κάμερα. Τέτοιες κινήσεις δεν τις κάνεις για πλάκα. Ή τις κάνεις έτοιμος για πολεμική σύγκρουση ή δεν τις κάνεις καθόλου.

Σήμερα, 31 Ιανουαρίου, συμπληρώνονται 22 χρόνια από το θλιβερό περιστατικό, εξαιτίας του οποίου χάθηκαν τρεις ζωές, εξευτελίστηκαν οι Ένοπλες Δυνάμεις και "γκριζάρησε" το μισό Αιγαίο. Κλείνοντας, δύο μόνο σχετικές υπομνήσεις:

Η κυβέρνηση του "προδότη" Σημίτη έδωσε εντολή για στρατιωτικές ενέργειες. Ανέβασε κομμάντο στο νησί και μόνο όταν διαπιστώθηκε η στρατιωτική ανετοιμότητα υποχρεώθηκε στην εξευτελιστική υποχώρηση. Είναι πολύ αμφίβολο αν θα βρεθεί Πρωθυπουργός να εγκρίνει ελληνοτουρκική σύγκρουση από εδώ και πέρα. Με την απόσταση του χρόνου πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η ταπείνωση εκείνη ήταν αποτέλεσμα ουσιαστικής αδυναμίας, όχι πολιτικής απόφασης.

Δεύτερον, τέτοια μέρα σήμερα, ας αφιερώσουμε μια σκέψη για τους πεσόντες. Για όλους όσοι φοράνε στολή, τούς κράζουμε ως αργόμισθους (και είμαστε άδικοι, όμως όχι απόλυτα άδικοι), αλλά ανά πάσα στιγμή είναι εκτεθειμένοι σε κινδύνους ασύλληπτους για τους υπόλοιπους από εμάς. Και η πολιτική ηγεσία τους τούς υποτιμά και τούς εκμεταλλεύεται με μεγάλα λόγια και εξαγγελίες παράνομων εξαγορών δανείων.

Ας τα έχουν αυτά κατά νουν οι κυβερνώντες. Μερικά πράγματα δεν μπορούν να αποτιμώνται σε ψήφους. Όσο και αν τους είναι δύσκολο να το καταλάβουν. Ας διδάξει κάτι η ιστορία των Ιμίων: ο Στρατός πρέπει να είναι έτοιμος για πόλεμο. Δεν είναι δυνατόν να αξιοποιείται ως εργαλείο πολιτικής. Διαφορετικά οι συνέπειες είναι ολέθριες.