27/10/07

Άσυλο ανιάτων (2)

Παρακάμπτω το εορταστικό κλίμα των ημερών και επανέρχομαι, όπως είχα υποσχεθεί προ μηνών, στο θέμα του Πανεπιστημιακού Ασύλου. Καθώς οι καταλήψεις των Πανεπιστημίων είναι και πάλι προ των πυλών (με προάγγελο τα όσα ήδη γίνονται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση), θεωρώ φρόνιμο να εκθέσω τον προβληματισμό μου σε σχέση με τη διατήρηση αυτού του νομοθετήματος, που μόνο δυσλειτουργίες προκαλεί στα ΑΕΙ και ΤΕΙ.

Θα επαναλάβω το αυτονόητο: σε αντίθεση με τους προοδευτικούς κύκλους δε διεκδικώ το παπικό προνόμιο του αλαθήτου. Και ένας ώριμος διάλογος, μεστός θέσεων και επιχειρημάτων, μόνο οφέλη θα μπορούσε να προσφέρει, ακόμη και αν δεν οδηγούσε σε θέσεις ομοφωνίας.

Ξεκινώ από το επίκαιρο, τις καταλήψεις. Η κατάληψη δεν αποτελεί δημοκρατικό δικαίωμα. Είναι αντίθετη με τους νόμους και συνεπώς πρόκειται για αστειότητα το να επικαλείται κανείς τους νόμους κατά τη διάρκειά της. Άρα, όποιος υποστηρίζει το δικαίωμα στην κατάληψη εις το όνομα του Ασύλου αντιφάσκει. Και το Άσυλο αποτελεί νόμο του Κράτους, όπως και οι νόμοι που απαγορεύουν την κατάληψη δημοσίων κτιρίων. Οι νόμοι δεν ισχύουν επιλεκτικά, η τήρησή τους είναι υποχρεωτική. Από εκεί και πέρα ο δημόσιος διάλογος για τυχόν αναθεώρησή τους είναι επιβεβλημένος για κάθε ενεργό δημοκράτη.

Για ποιον λόγο υπάρχει το Πανεπιστημιακό Άσυλο; Η ερώτηση φαντάζει απλοϊκή και η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα: το Άσυλο κατοχυρώνει την ελευθερία του λόγου και της σκέψης και προστατεύει τη Δημοκρατία (τίποτα από όλα αυτά δεν γίνονται με τις σχολές υπό κατάληψη, τέλος πάντων).

Η παραπάνω γνωστή και χιλιοειπωμένη θέση δεν αποτελεί επιχείρημα, παρά μόνο ένα, όχι ιδιαίτερα γοητευτικό, σύνθημα. Δεν αρκεί η επίκληση της προστασίας ενός αγαθού. Πρέπει να προσδιορισθεί αρχικά αν απειλείται, από ποιον απειλείται, με ποιον τρόπο απειλείται και γιατί δεν μπορεί να αυτοπροστατευθεί και χρειάζεται ειδική νομική κάλυψη.

Απειλείται λοιπόν η Δημοκρατία; Απειλείται η ελεύθερη σκέψη;

Αν όχι, αυτό το ιδιότυπο καθεστώς δεν έχει λόγο ύπαρξης. Αν ναι, ας προχωρήσουμε στο δεύτερο: η ελεύθερη σκέψη απειλείται από ένα ανίκανο Κράτος και μία παραπαίουσα Αστυνομία; Όταν κάποιος κρεμά αυταρχικά ένα λουκέτο στον υποτιθέμενο Ναό της Γνώσης και κυριολεκτικά φιμώνει όλους τους διαφωνούντες, πώς είναι δυνατόν να το πράττει εις το όνομα της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας;

Εδώ κρύβεται μία πολύ ύπουλη παγίδα. Είναι η δικτατορία της δημοκρατικής πλειοψηφίας: οι μαθητές και οι φοιτητές ψηφίζουν. Δεν εξετάζω αν νοιάζονται για μια καλύτερη Παιδεία (με κλειστά τα σχολειά!) ή για να αράξουνε και να κοπροσκυλιάσουνε, αυτό ανάλογα με τις παραστάσεις του ας το κρίνει ο καθένας. Η ουσία είναι άλλη: σε ορισμένα ζητήματα δεν χωρούν ψηφοφορίες, ειδικά όταν εμπλέκεται η παραβίαση των νόμων. Δεν έχει λοιπόν καμία σημασία το αν θα νομιμοποιηθεί μια κατάληψη μέσω μιας κατ' επίφασιν δημοκρατικής διαδικασίας λήψης αποφάσεως. Η ίδια η διαδικασία ευθύς εξ αρχής είναι αντιδημοκρατική, εφόσον τίθεται το ερώτημα της παραβίασης των νόμων. Αύριο μπορεί να ψηφίσουν κάτι άλλο: την "απαλλοτρίωση" μίας τράπεζας υπέρ των αδυνάτων (των ιδίων δηλαδή) ή την εξόντωση (ηθική ή βιολογική) ενός "φασίστα". Τι θα σημαίνει αυτό; Ότι επειδή 100 ή 2000 ή όσοι άλλοι ψήφισαν η απόφαση είναι και δημοκρατική;

Τα όποια κρούσματα αστυνομικής βίας, διογκωμένα ή μη -δεν έχει σημασία, περισσότερα ή λιγότερα από ό,τι στο εξωτερικό -δεν έχει σημασία, σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογία. Τα κρούσματα βίας διαδηλωτών εναντίον αστυνομικών ή απλών πολιτών και οι βανδαλισμοί των περιουσιών τους είναι και περισσότερα και περισσότερο επικίνδυνα, διότι κανένας δε θα βρεθεί να μιλήσει για φοιτητικό αυταρχισμό ή φασιστική νοοτροπία των αναρχικών ή για κατάλοιπα της Δεξιάς και αυγά του φιδιού κάθε φορά που το κέντρο των μεγάλων πόλεων γίνεται ρημαδιό. Αντίθετα, πολλοί (Συριζικοί κατά κανόνα, διότι το ΚΚΕ, προς τιμήν του, ελέγχει άψογα τις εκδηλώσεις του) εμφανίζονται προς υποστήριξη της "γενιάς του 16"...

Και δε νομίζω πως σοβαρά πιστεύει κανείς ότι το Κράτος θα παρεμβαίνει και τόσο καθοριστικά στη διδασκαλία, σε πιθανή κατάργηση του Ασύλου. Εάν πράγματι το επιθυμούσε, το ισχύον καθεστώς επιλογής των ακαδημαϊκών δασκάλων είναι ό,τι ακριβώς του χρειάζεται. Οι βρώμικες διαδικασίες επιλογής και εξέλιξης των μελών ΔΕΠ, η μετατροπή των επιστημόνων σε δεσμίους των συναδέλφων τους και ο ανεξέλεγκτος κομματισμός επιτρέπουν την επιλογή των εκάστοτε αρεστών. Μηδενική προστασία προσφέρει το περίφημο Άσυλο και σε αυτό το ζήτημα.

Ποιος λοιπόν απειλεί περισσότερο τις ακαδημαϊκές ελευθερίες από τους αυτόκλητους υπερασπιστές τους; Με ποιον τρόπο, αν όχι με τις μεθόδους τους; Και γιατί η επιβολή αυτού του αισχρού νομικού καθεστώτος που μετατρέπει τα ΑΕΙ και ΤΕΙ σε εκτός νόμου νησίδες κρίνεται ως η μόνη κατάλληλη;

Ας εξετάσουμε όμως τον πυρήνα της υπόθεσης. Στην Ελλάδα κανένας νόμος δεν επιτρέπει τη δίωξη για λόγους ιδεολογικούς. Νομικά κατοχυρωμένη ποινικοποίηση της σκέψης δεν προβλέπεται από πουθενά. Αντιθέτως.

Το ίδιο το Σύνταγμα, ο ύψιστος ρυθμιστικός κανόνας κάθε ευνομούμενης πολιτείας, κατοχυρώνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο τις ατομικές ελευθερίες. Όλοι οι Έλληνες αναπτύσσουν ελεύθερα την προσωπικότητά τους, συμμετέχουν στην κοινωνική και πολιτική ζωή και απολαμβάνουν απόλυτης προστασίας της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση πολιτικών πεποιθήσεων (άρ. 5, παρ. 1 & 2). Και μόνη λοιπόν η ανάγνωση του Ελληνικού Συντάγματος δημιουργεί ένα νομικό και ένα λογικό παράδοξο:
  • Νομικά κάτι που ούτως ή άλλως προβλέπεται από το Σύνταγμα δεν έχει νόημα να επαναλαμβάνεται επό νομοθέτημα ελάσσονος ισχύος. Το Άσυλο δεν αποτελεί διευκρινιστικό ή εκτελεστικό νόμο του Συντάγματος, άλλωστε δεν αναφέρεται ότι οι ελευθερίες προστατεύονται "όπως νόμος ορίζει". Τουναντίον, το Άσυλο οδηγεί θεωρητικά και πρακτικά σε καταστρατήγηση του Συντάγματος (για να φέρω το ελάχιστο παράδειγμα, όταν οι φοιτητικές συνελεύσεις διεξάγονται με λοστούς, ενώ οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα του "συνέρχεσθαι αόπλως"...)
  • Το σημαντικότερο όμως είναι άλλο. Αφού ούτως ή άλλως κάθε ιδεολογικός διωγμός και ποινικοποίηση της σκέψης είναι de facto παράνομη, όποιος προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες παρανομεί. Αφού δε σέβεται έτσι κι αλλιώς τους νόμους και μάλιστα το Σύνταγμα, τι θα τον εμποδίσει να παραβιάσει και το Άσυλο, που δεν είναι τίποτε περισσότερο από απλό νόμο του Κράτους; Άρα η διά ετέρου νόμου κάλυψη είναι ανεπαρκής! Αν η "Εξουσία" ή όποιος άλλος ήθελε να ελέγξει τα Πανεπιστήμια σε τι θα τον εμπόδιζε το Άσυλο;
Ωστόσο, τίθεται και ένα άλλο ερώτημα. Σε μία ελεύθερη χώρα η άφοβη διατύπωση άποψης είναι αυτονόητη. Το ότι ο χώρος του Πανεπιστημίου, της μεταλαμπάδευσης της γνώσης, της ανταλλαγής και ώσμωσης ιδεών, της διαμόρφωσης συνείδησης και κοινωνικής και πολιτικής ταυτότητας είναι ξεχωριστός είναι και αυτό αυτονόητο. Ωστόσο, ποιος είναι τελικά εκείνος ο χώρος που δεν εξυπηρετεί την ανταλλαγή ιδεών; Η συνέχεια ποια θα είναι; Θα αναστέλλεται η ισχύς των νόμων όποτε συζητούν πολιτικά δύο άνθρωποι; Γιατί χρήζει ιδιαίτερου καθεστώτος το Πανεπίστημιο και όχι π.χ. οι παρακείμενες καφετέριες, όπου οι φοιτητές και περισσότερο χρόνο σπαταλούν και περισσότερα συζητούν; Με την ίδια λογική, γιατί να μη βρίσκεται εκτός νόμων ολόκληρη η χώρα, ώστε όλοι οι πολίτες να απολαμβάνουν των ιδίων -υποτίθεται- ελευθεριών; Μόνο οι απόψεις διαδασκάλων και διδασκομένων αξίζουν προστασίας; Όχι των υπολοίπων;

Πιθανώς να προσέξατε ότι δεν αναφέρθηκα εκτενώς στον τρόπο με τον οποίο το Άσυλο λειτουργεί στην πράξη. Εξέτασα θεωρητικά, και ολίγον νομικά, το θέμα σκόπιμα. Το ζήτημα για μένα είναι κυρίως θεωρητικό: είναι προσβλητικό για την ίδια τη Δημοκρατία μας, υποτιμητικό για όλους εμάς το να ομολογούμε πως χρειάζεται προστασία η ελευθερία και η σκέψη. Αυτά είναι πράγματα αυτονόητα για μία χώρα με εμπεδωμένη τη Δημοκρατία πολύ περισσότερο ακόμα και από όλες εκείνες τις υποτιθέμενες προοδευτικές χώρες της Δύσης. Το επονείδιστο αυτό νομοθέτημα πρέπει άμεσα να καταργηθεί -μεταξύ των άλλων και ως αποτυχημένο. Σε τίποτα δεν έχει προστατεύσει όλους εκείνους τους φοιτητές που μπήκαν στις σχολές για να σπουδάσουν από τα κομματικά στρατιωτάκια και τους τεμπέληδες συναδέλφους τους. Διότι κανείς φοιτητής που πραγματικά πονάει τις σπουδές του και που ενδιαφέρεται για την αξία του πτυχίου του δεν κλείνει τα Πανεπιστήμια.

Υπάρχει θέμα απειλής της ελευθερίας της σκέψης; Θα απαντήσω κατά κανόνα όχι, αλλά ενίοτε προκύπτει. Τι μένει να κάνουμε; Να εξυψώσουμε όσο περισσότερο μπορούμε το επίπεδο της Δημοκρατίας μας, όπως αυτό καθορίζεται από την ωριμότητα των πολιτών, τον ψύχραιμο και ρεαλιστικό κοινωνικό διάλογο, από το σεβασμό στην αντίθετη άποψη.

Σε όλα αυτά πρόβλημα και λύση είναι ένα: η Παιδεία. Μία καλύτερη κοινωνία δεν κατακτάται στα πεζοδρόμια, με πορείες, υστερικές κραυγές και επεισόδια. Δεν κατακτάται με κλειστά τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Όλα εναπόκεινται στα πνευματικά εφόδια που πρέπει να αποκτούν οι νέοι, κυρίως, πολίτες, και όχι στα γελοία αγωνιστικά παράσημα.

Μπορεί ο καθένας να κρίνει πια αν όσοι ομιλούν και πράττουν στο όνομα της δημοκρατίας και των ελευθεριών της τις υπηρετούν και τις προασπίζουν ή εγκληματούν σε βάρους τους.

1 σχόλιο:

Hristos G. K. είπε...

Συμφωνώ πλήρως με το σχόλιο!!!