22/11/07

Ας μιλήσουμε για μοντέλα!!!

Δημοσιοποιήθηκε το περιεχόμενο του νέου εκλογικού νόμου που η Κυβέρνηση σχεδιάζει να φέρει προς ψήφιση πριν το τέλος του έτους. Η ενίσχυση του πρώτου κόμματος με 10 επιπλέον έδρες, από 40 σε 50, και η στην πράξη αποτροπή σχηματισμού συνασπισμού κομμάτων (με την αμφιλεγόμενη πρόνοια το "μπόνους" να δίνεται στο πρώτο αυτοδύναμο, άρα ενδεχομένως στο... δεύτερο, κόμμα) ήταν οι αναμενόμενες μεταβολές του ισχύοντος νόμου Σκανδαλίδη.

Αυτό που προεκάλεσε πραγματικά αίσθηση ήταν η πρόταση του κ. Παπανδρέου για υιοθέτηση του λεγόμενου "γερμανικού μοντέλου".

Η μοντελομανία στην Ελλάδα έχει μακρύ παρελθόν. Δίπλα στο ιρλανδικό μοντέλο οικονομικής πολιτικής και στο περίφημο σουηδικό της κοινωνικής πρόνοιας προστέθηκαν αργότερα το φινλανδικό για την παιδεία και το δανέζικο της flexicurity πάλι για τα κοινωνικά. Το γερμανικό μοντέλο αποτελεί μία παλιά ιστορία, από 20ετίας αν όχι περισσότερο. Δύσκολα θα βρεθεί άλλη χώρα του κόσμου που να στρέφει τόσο συχνά το βλέμμα της προς το εξωτερικό αναζητώντας μαγικές λύσεις. Αυτό από μόνο του είναι ενδεικτικό αφ' ενός μεν της απροθυμίας γενικότερης αλλαγής νοοτροπίας σε ορισμένα κρίσιμα θέματα (αντί για μικρά βήματα αποζητούμε ραγδαίες αλλαγές), αφ' ετέρου των πανταχόθεν αναγνωρισμένων προβλημάτων.

Είναι προς διερεύνηση το αν αυτό το μοντέλο εκλογικού νόμου "ζήλεψε" καμία άλλη χώρα του κόσμου. Αξίζει ωστόσο να δούμε τα κύρια χαρακτηριστικά του.

Οι βουλευτικές έδρες χωρίζονται στη μέση. Εάν εφαρμοζόταν στην Ελλάδα, από τις 300 οι 150 έδρες θα κατανέμονταν αναλογικά με βάση τα εθνικά ποσοστά των κομμάτων που συγκέντρωσαν το όριο εισόδου στη Βουλή (5% για τη Γερμανία, 3% για την Ελλάδα). Προφανώς ακολουθεί η απαραίτητη προσαρμογή για τα ποσοστά των εκτός Βουλής κομμάτων, με άλλα λόγια περίπου ό,τι ισχύει στην Ελλάδα σήμερα για τις 260 (με τον νέο νόμο 250) έδρες. Οι υπόλοιπες 150 θα καθορίζονταν βάσει τυπικού πλειοψηφικού συστήματος ανά εκλογική περιφέρεια: εκλέγεται ο Βουλευτής που συγκέντρωσε έστω και έναν σταυρό παραπάνω. (Στη Γερμανία εναλλακτικό όριο εισόδου είναι οι 3 βουλευτές του "προσωπικού" ψηφοδελτίου.)

Οι πρωτοτυπίες, ή αν θέλετε τα παράδοξα, αυτού του συστήματος είναι 3:

1) Εφαρμόζεται η λεγόμενη "διπλή κάλπη": Στη μία ο ψηφοφόρος επιλέγει κόμμα και βάσει αυτών των ποσοστών μοιράζονται οι πρώτες "αναλογικές" 150 (299 στη Γερμανία) έδρες. Στην άλλη ο ψηφοφόρος επιλέγει τον τοπικό Βουλευτή της αρεσκείας του για τη συγκεκριμένη περιφέρεια. Έτσι εκλέγεται το υπόλοιπο ήμισυ, έστω κι αν ο πρώτος βουλευτής της περιφέρειας έχει μία ψήφο διαφορά.

2) Οι έδρες που κατανέμονται αναλογικά (η πρώτη "εθνική" κάλπη) δε δίνονται με σταυροδοσία, αλλά με λίστα, όπως οι Έλληνες βουλευτές Επικρατείας.

3) Εάν ένα κόμμα δε συγκεντρώσει 5% σε εθνικό επίπεδο ούτε 3 "τοπικούς" βουλευτές δεν εισέρχεται στη Βουλή. Ωστόσο οι υποψήφιοί του οι οποίοι πρώτευσαν στις περιφέρειές τους (οι οποίοι δηλαδή εξελέγησαν με τη δεύτερη κάλπη) δε χάνουν την έδρα τους, αλλά εισέρχονται ως επιπλέον βουλευτές. Έτσι ο αριθμός των θέσεων της Βουλής με ελάχιστο το 598 ποικίλλει και δεν είναι σταθερός.

Το παραπάνω σύστημα μπορεί να εφαρμοστεί στην Ελλάδα ως προανεφέρθη. Ο κ. Μεϊμαράκης όταν απέρριψε το "γερμανικό μοντέλο" πέταξε την μπάλα έξω λέγοντας ότι προβλέπει 2 βουλές (στην Γερμανία οι βουλευτές της "Άνω" Βουλής διορίζονται από τα κρατίδια) και ισχυρή αυτοδιοίκηση (η Γερμανία είναι ομοσπονδία κρατιδίων με δική τους εκλεγόμενη κυβέρνηση). Τίποτα από αυτά δεν απαιτείται, σε σχέση αυστηρά με την κατανομή των εδρών. Άρα ο συμπαθής Υπουργός Άμυνας μάλλον απέφυγε να μιλήσει επί της ουσίας.

Είναι το εν λόγω μοντέλο καλύτερο του δικού μας; Οι θιασώτες του επικαλούνται το επιχείρημα της κάθαρσης της πολιτικής ζωής. Είναι μάλλον άξιον απορίας το πώς προέκυψε αυτό.

Η επιλογή από λίστα κάθε άλλο παρά τη διαφάνεια της πολιτικής ζωής εξυπηρετεί. Ο "αρχηγισμός" που ενισχύεται με αυτόν τον τρόπο είναι το λιγότερο. Ούτως ή άλλως, και με οποιοδήποτε σύστημα που αποτρέπει την εκλογή ανεξάρτητων / αυτονόμων υποψηφίων, η γνώμη του αρχηγού είναι βαρύνουσα, αν όχι καθοριστική.

Οι μισοί βουλευτές θα εκλέγονται χωρίς σταυρό! Ουσιαστικά πρόκειται για κατάργηση του μοναδικού όπλου που διαθέτει το εκλογικό σώμα: της διά της ψήφου έγκρισης ή αποδοκιμασίας των πεπραγμένων των υποψηφίων. Πέραν του γεγονότος ότι η άνευ σταυροδοσίας εκλογή μάλλον δεν κινείται σε ιδιαίτερα δημοκρατική τροχιά (πράγμα που τίθεται βέβαια και υπό την κρίση του καθενός) σκεφτείτε την εφαρμογή στην Ελλάδα: π.χ. η μακράν χειρότερη Υπουργός της ΝΔ κ. Γιαννάκου, "κολλητή" του Πρωθυπουργού -η έκφραση και μόνο είναι ανάρμοστη για το πολίτευμα-, θα βρισκόταν κατά πάσα πιθανότητα σε κορυφαία θέση στη λίστα. Οι ψηφοφόροι δε θα είχαν καν την ευκαιρία να τη στείλουν σπίτι της, και η Μαριέττα θα ήταν μάλλον ακόμα Υπουργός! Εάν δε σας αρέσει το παράδειγμα βάλτε άλλο πρόσωπο. Κάτι θα βρει ο καθένας.

Η ουσία είναι ότι κάθε προστατευόμενος του Προέδρου δεν πρόκειται ποτέ να τεθεί πια στην κρίση του εκλογικού σώματος.

Από την άλλη η μισή Βουλή εκλέγεται πλειοψηφικά. Μία ψήφος διαφορά σε κάθε περιφέρεια δίνει έδρα. Όλη η ιστορία στη δεύτερη κάλπη γίνεται για να εκλεγεί ένας, το πολύ 2 βουλευτές (όταν εκλέγεται ένας "επιπλέον"). Έτσι βγαίνουν οι μισοί ή λίγοι παραπάνω, ενώ οι υπόλοιποι κατά το μάλλον ή ήττον έχουν επιβληθεί από το κόμμα!

Είναι δημοκρατία αυτό το πράμα; Συνάδει αυτό το σύστημα με τις διακηρύξεις του κ. Παπανδρέου για συμμετοχικές κλπ διαδικασίες; Ή σκοπεύει να φτιάχνει τη λίστα με τις αμφιλεγόμενες εσωκομματικές εκλογές μελών και φίλων; Ωστόσο το να επισημάνουμε μία αναντιστοιχία ανάμεσα στα όσα κατά καιρούς λέει ο κ. Αρχηγός της Αντιπολίτευσης είναι το λιγότερο. Άλλωστε το να θολώσει τα νερά με την πρότασή του για το γερμανικό σύστημα ήταν μία ευφυής πολιτικά κίνηση, αφού τον απεγκλώβισε από το ερώτημα "αφού θα κερδίσεις τις εκλογές γιατί δεν ψηφίζεις έναν νόμο που θα σού εξασφαλίσει αυτοδυναμία;".

Αυτό λοιπόν το παράξενο σύστημα εξυπηρετεί τη διαφάνεια; Οι μισοί βουλευτές, οι της "εθνικής" λίστας, επιβάλλονται με ορισμό από το κόμμα. Οι εσωκομματικές διαδικασίες μάλλον δε φημίζονται για τη διαφάνειά τους.

Οι δε υπόλοιποι εκλέγονται με το πλειοψηφικό σύστημα. Είναι μάλλον δύσκολο να κατανοήσει κανείς σε τι υστερεί το σημερινό καθεστώς εκλογής βουλευτών από το πλειοψηφικό σύστημα. Αντιθέτως είναι εύκολο να μαντέψουμε τι σφαγές έχουν να γίνουν μεταξύ των υποψηφίων, τι λάσπη, τι πόλεμος και τι χρήματα για φυλλάδια, συγκεντρώσεις κλπ έχουν να δαπανηθούν. Σήμερα που οι θέσεις στις περισσότερες περιφέρειες είναι πάνω από μία βλέπουμε τι γίνεται ή ακόμη και για την κατάκτηση της πρώτης θέσης σε σταυρούς στο ψηφοδέλτιο. Σκεφτείτε τι έχουμε να δούμε αν η αποτυχία πρωτιάς σημαίνει αυτόματα απώλεια της μίας και μόνης βουλευτικής έδρας!

Υποτίθεται ότι η εκλογή με λίστα περιορίζει τα έξοδα του προεκλογικού αγώνα. Μισή αλήθεια. Για τους υπόλοιπους βουλευτές τα μαύρα χρήματα πολλαπλασιάζονται.
Υποτίθεται ότι αποτελεί βήμα προόδου. Ψέμα! Οι μονοεδρικές πλειοψηφικές περιφέρειες επαναφέρουν εξ ορισμού το παλαιοκομματικό σύστημα της πελατειακής σχέσης βουλευτού - ψηφοφόρου, αφού έστω και μία χαμένη ψήφος ισοδυναμεί με πολιτική εξόντωση.

Εναπόκειται τέλος στην κρίση του καθενός να αξιολογήσει τη "δημοκρατικότητα" του εν λόγω συστήματος.

Το σημαντικότερο ωστόσο είναι άλλο. Το γερμανικό μοντέλο δεν ταιριάζει στον Έλληνα! Προβάλλεται ως πλεονέκτημα η δυνατότητα ψήφου σε υποψήφιο άλλου κόμματος (στη δεύτερη κάλπη). Πόσοι θα το κάνουν αυτό; Μήπως η επαναστατική αυτή καινοτομία θα μείνει κενό γράμμα;

Παράλληλα καταργεί το κλασικό ερώτημα "τι ψηφίζεις". Ο πασόκος, ο κομμουνιστής, ο νεοδημοκράτης αποκτούν άλλο περιεχόμενο. Ουσιαστικά η ψήφος στη δεύτερη κάλπη είναι ισχυρότερη της "εθνικής" αφού η εκλογή γίνεται με πλειοψηφικό σύστημα. Μία ψήφος διαφορά μπορεί να δώσει έδρα. Σε μία περιφέρεια με οριακή εκλογή του "τοπικού" βουλευτή ουσιαστικά όσοι τον έχουν ψηφίσει αλλά έχουν επιλέξει άλλο κόμμα σε εθνικό επίπεδο έχουν δωρίσει στο αντίπαλο κόμμα μία έδρα! Η τοπική ψήφος τους βγάζει βουλευτή του άλλου κόμματος, ενώ η εθνική - κομματική ψήφος πάει αναλογικά στην επικράτεια! Τελικά αυτοί τι ψηφίσανε; Η Βουλή δεν είναι συμβουλευτικό της Κυβέρνησης όργανο -η Κυβέρνηση χρειάζεται την ψήφο εμπιστοσύνης και στήριξη νομοσχεδίων για να κυβερνήσει. Μία χαμένη έδρα μπορεί να αλλάξει το τοπίο, ειδικά αν υπολογιστεί η παράμετρος του αγνώστου τελικού αριθμού των βουλευτών...

Αντιθέτως όσοι ψήφισαν τους άλλους "τοπικούς" υποψηφίους, ψηφίσαν για το τίποτα. Οι σταυροί τους είναι αέρας κοπανιστός.

Η δε εμπειρία δείχνει από τη Γερμανία ότι με τέτοιο σύστημα είναι πιθανή η ανάδειξη δυσλειτουργικών Κυβερνήσεων (ήδη ο πολυδιαφημισμένος και για την Ελλάδα "Μεγάλος Συνασπισμός" της Γερμανίας φαίνεται να καταρρέει μέρα με τη μέρα και αντί να προχωρά με συναινέσεις μαστίζεται από αξεπέραστες εσωτερικές αντιθέσεις), ακόμη και Κυβερνήσεων χωρίς τη συμμετοχή του πρώτου σε εκλογική δύναμη κόμματος (θυμηθείτε πόσο θίχτηκαν οι δημοκρατικές ευαισθησίες ορισμένων από την πρώτη εκλογή Τζωρτζ Μπους, με λιγότερες ψήφους από τον Αλ Γκορ).

Σε σχέση με τις αλλαγές που πρότεινε ο κ. Παυλόπουλος, ειδικά για την πρόνοια των αυτοδύναμων Κυβερνήσεων, θα επανέλθουμε. Ωστόσο μάλλον θα μείνουμε με την απορία πώς σοβαροί πολιτικοί και από τα δύο μεγάλα κόμματα θεωρούν αφ' ενός ότι αυτό το μοντέλο έχει το παραμικρό πλεονέκτημα, αφ' ετέρου ότι μπορεί να γίνει δεκτό από το ελληνικό εκλογικό σώμα.

1 σχόλιο:

dimane είπε...

Τα στοιχεία που παρουσιάζονται σε σχέση με την εφαρμογή του γερμανικού εκλογικού συστήματος εδω:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_222896_18/11/2007_249476