7/1/08

Πέντε μύθοι και μια αλήθεια

Ας το ομολογήσουμε: για τα μαθητικά μας χρόνια (που όσο και να μεγαλώσουμε δεν πρόκειται να λησμονήσουμε) αυτή η ημέρα, που σημαδεύει το τέλος των διακοπών και την επιστροφή στο σχολείο, ήταν η χειρότερη ολόκληρου του χρόνου! Επιστροφή στο άγχος, το αυστηρό πρόγραμμα και τις ευθύνες...

Συμβολικά θα επιστρέψουμε με αυτήν την ανάρτηση και εμείς στο σχολείο, επανερχόμενοι στον προβληματισμό μας για την κατάσταση της Παιδείας, εξετάζοντας ορισμένα από τα δημοσιογραφικά "στερεότυπα" που συνοδεύουν τα εκπαιδευτικά ρεπορτάζ σε ηλεκτρονικό και γραπτό τύπο. Αφορμές ούτως ή άλλως μάς δίνονται αρκετές, ειδικά τελευταία με την αναγωγή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης σε προτεραιότητα της Κυβέρνησης. Τι ωραία που θα ήταν η μέριμνα αυτή να μην περιοριζόταν σε πομπώδεις διακηρύξεις...

«Τα Eλληνόπουλα δεν πηγαίνουν στο σχολείο διότι θέλουν να μάθουν, αλλά γιατί πρέπει να περάσουν στο πανεπιστήμιο» μάς πληροφορεί σε άρθρο της (που μας έχει ξανααπασχολήσει) η Καθημερινή. Ετούτο περιλαμβάνει δύο επι μέρους επιχειρήματα:

1) Η γνώση δεν παρέχεται με ελκυστικό τρόπο.
Αυτή η θέση πραγματικά με κάνει και απορώ. Το γεγονός ότι η διδασκαλία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση γίνεται με μέσα πολλές φορές παρωχημένα δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς να το αμφισβητήσει. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι πώς θα γίνει ελκυστική η γνώση για τα παιδιά από 12 έως 18 ετών (διότι για την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση τραγουδάκια, ζωγραφίτσες, εκδηλώσεις κ.λπ. πραγματικά πολλές φορές συνδυάζουν γνώση και διασκέδαση).

Στις ηλικίες αυτές είναι απλώς αδύνατον να γίνει κατανοητή η σημασία της πνευματικής καλλιέργειας και της γνώσης. Ακόμη και αν βρεθεί νεαρός μαθητής να ομολογήσει ότι πρέπει να σπουδάσει, είναι πολύ πιθανό να αιτιολογήσει την τοποθέτησή του με τον γονεϊκό εκφοβισμό "δε θέλω να γίνω υδραυλικός ή να κουβαλάω καφάσια" (το γεγονός ότι η συμπαθής τάξη των υδραυλικών εισπράττει μεγαλύτερη αποζημίωση για μία κατ' οίκον επίσκεψη απ' ό,τι π.χ. ο γιατρός αποκρύπτεται!), συνδέοντας έτσι το σχολείο με το πανεπιστημιακό πτυχίο και την μετέπειτα εργασία.

Πρέπει, δε, να ξεχωρίσουμε τον εξοπλισμό και την υποδομή των σχολείων από την ελκυστική ή μη γνώση. Διδασκαλία με ξεπερασμένα μέσα δε σημαίνει απαραιτήτως αποτυχία, όπως και π.χ. η παράδοση τού μαθήματος σε PC ελάχιστα συμβάλλει από μόνη της. (Αυτό το διαπίστωσα οδυνηρά στο Πανεπιστήμιο όταν, προς τα τελευταία έτη των σπουδών μου, όλοι οι διδάσκοντες είχαν ήδη αρχίσει να παραδίδουν με Powerpoint. Ειλικρινά αναπολούσα καθημερινά τον μαυροπίνακα και την καθ' εκάστην εξέταση με το βαθμολόγιο των σχολικών χρόνων...)

Επί της ουσίας: Με ποιον τρόπο μπορεί η γνώση να γίνει ελκυστική; Με ποιον τρόπο μπορούν οι μαθητές να απολαύσουν τη μάθηση; Νομίζω ότι το να αποδίδουμε όλα τα εκπαιδευτικά δεινά στον "απωθητικό" τρόπο διδασκαλίας είναι σφάλμα τραγικό. Διότι το σχολείο είναι εξ ορισμού απωθητικό για την παιδική ψυχολογία. Είναι περιβάλλον καταπιεστικό. Επιβάλλει, ή πρέπει να επιβάλλει, συγκεκριμένο μοντέλο συμπεριφοράς και πειθαρχία. Πρωινό ξύπνημα, επιμέλεια, χρόνο, κόπο. Ακόμη και όταν στο σχολικό πλαίσιο περιλαμβάνονται άλλες εκδηλώσεις (αθλητικές, καλλιτεχνικές κ.λπ.) αυτές απλά "απαλύνουν τον πόνο". Είναι χρήσιμες, διδακτικές, αλλά είναι αδύνατον να επιτευχθεί η διδασκαλία αποκλειστικά με τέτοια μέσα.

Δεν πρέπει βέβαια να οδηγηθούμε σε ακρότητες. Όλες οι παράλληλες εκδηλώσεις, αλλά και η χρήση επικουρικών της διδασκαλίας μέσων και μεθόδων, π.χ. τα πειράματα, η χρήση εποπτικού υλικού, σαφέστατα συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση και αφομοίωση από πλευράς μαθητών, αλλά διευκολύνουν και τους διδάσκοντες. Όλα όμως αυτά δεν πρόκειται να κινήσουν το ενδιαφέρον των λιγότερο επιμελών μαθητών. Δεν πρόκειται να εξαλείψουν τη μαθητική αδιαφορία. Μπορεί να ζωηρέψουν ορισμένα κοφτερά μυαλά, αυτό πρέπει να αναγνωρισθεί, αλλά βρίσκουν κυρίως ανταπόκριση στους ούτως ή άλλως επιμελείς.

Δε νομίζω, λοιπόν, ότι η "απωθητική" διδασκαλία είναι ο ένοχος που ψάχνουμε. Πιστεύω αντιθέτως ότι ένα τέτοιο επιχείρημα είναι εκτός της παιδικής και εφηβικής ψυχοσύνθεσης. Είναι άδικο να έχουμε την απαίτηση οι έφηβοι να κατανοήσουν τη σημασία της πνευματικής καλλιέργειας, είναι υπερβολική, εξωπραγματική απαίτηση. Αυτοί προτιμούσαν, προτιμούν και θα προτιμούν το παιχνίδι, την ανεμελιά, τους νεανικούς έρωτες... Αυτά είναι τα νιάτα, και όχι η ανάληψη ευθυνών που θα βαραίνουν για μια ζωή. Φύσει και θέσει επαναστατικοί και αμφισβητίες, οι έφηβοι βλέπουν το σχολείο ως τον δεύτερο εχθρό, εξ ίσου, αν όχι περισσότερο, καταπιεστικό με τον πρώτο, μεγάλο και... αιώνιο: τους γονείς τους.

2) Αποσύνδεση του σχολείου από την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο.
Πιθανότατα να είμαι ο μόνος σήμερα στην Ελλάδα που τη θεωρεί αν όχι ανέφικτη, επικίνδυνη. Εξηγούμαι:

Αρχίζοντας από τα βασικά και με δεδομένη την αξιοκρατία και τη διαφάνεια (χε-χε) στον τρόπο λειτουργίας των ελληνικών ΑΕΙ και ΤΕΙ, λύσεις τύπου εξετάσεων διοργανωμένων από τα Πανεπιστήμια, εισαγωγή με συνέντευξη, ελεύθερη εγγραφή και εκκαθάριση στην πορεία των σπουδών με αυστηρές εξετάσεις κ.λπ. απορρίπτονται ως ανέφικτες, αναξιόπιστες και εκτός ελληνικής πραγματικότητας.

Μόνη λύση η διεξαγωγή αδιάβλητων εισαγωγικών εξετάσεων. Καθόλου συμπτωματικό το γεγονός ότι οι Πανελλαδικές εξετάσεις ήταν από τους λίγους κατοχυρωμένους στη συνείδηση των Ελλήνων θεσμούς, μέχρι βέβαια που ανέλαβε η Μαριέττα και μάς άφησε και πάλι μαύρη κληρονομιά με όσα έγιναν πέρυσι. Αφού χρειάζονται εξετάσεις θα πρέπει να υπάρχει και κάποιο αντικείμενο προς εξέτασιν. Με δεδομένο λοιπόν ότι ο θεσμός παροχής γνώσης στη νεολαία είναι το σχολείο, τα ενδεχόμενα είναι δύο:
α) Οι εισαγωγικές εξετάσεις βασίζονται στη γνώση που οι μαθητές αποκόμισαν από το σχολείο, άρα η σύνδεση σχολείου και Πανεπιστημίου δεν καταργείται -ανεξάρτητα από την επιμέρους διαδικασία, η οποία ούτως ή άλλως στην Ελλάδα κάθε 3 χρόνια αλλάζει (αποσύνδεση ανέφικτη).
β) Οι εξετάσεις αφορούν σε εξωσχολικό αντικείμενο και επομένως οι υποψήφιοι όχι μόνο υποχρεούνται σε επιπλέον εξετάσεις, αλλά ενισχύεται εξ ορισμού η παραπαιδεία, αφού το κενό της μη διδασκαλίας θα καλυφθεί εν ριπή οφθαλμού από τα φροντιστήρια (αποσύνδεση επικίνδυνη).

Αλλά και το ίδιο το επιχείρημα "η γνώση για τη χαρά της γνώσης" και όχι "για την εργασία και το χρήμα" περισσότερο θυμίζει σύνθημα της Αριστεράς (να σώσουμε την Παιδεία από τον καπιταλισμό και την εμπορευματοποίηση), παρά σοβαρή τοποθέτηση. Οι μόνοι άνθρωποι που επιδιώκουν τη γνώση για προσωπική καλλιέργεια και ευχαρίστηση είναι όσοι έχουν εξασφαλίσει το μέλλον τους (γόνοι βαθύπλουτων οικογενειών, κοσμικές κυρίες κ.λπ.). Για όλους τους υπόλοιπους η δαιμονοποιημένη σύνδεση της Παιδείας με την αγορά εργασίας είναι αυτονόητη. Για ποιο λόγο σπουδάζουμε, αν όχι για να δουλέψουμε και να εξασφαλίσουμε την επιβίωσή μας;

Συνεπώς, για κάθε υπεύθυνο άτομο που προβληματίζεται για το μέλλον του, οι σπουδές δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά το μέσο για την επίτευξη του σκοπού. Δίνει τα εφόδια. Και τελικά αυτή η τάση υποτίμησης της εισαγωγής στα ανώτατα ιδρύματα ως δευτερευούσης σημασίας δεν ισχύει για την πλειοψηφία. Φυσικά αν οι σπουδές προσφέρουν και από μόνες τους ευχαρίστηση και ικανοποίηση έχουμε το ιδανικό, και δεδομένη την επιτυχία.


Παρακολουθώντας με μεγάλο ενδιαφέρον όλα τα εκπαιδευτικά θέματα στα ΜΜΕ, έχω εντοπίσει και άλλους εκπαιδευτικούς δαίμονες στους οποίους αποδίδονται όλα τα δεινά μας:

3) Παπαγαλία.
Η μαθητική νοσταλγία επανέρχεται ολοένα και εντονότερη. "Αυτός θέλει να το μάθουμε παπαγαλία" μόνιμη μαθητική επωδός, μόνιμη δικαιολογία οκνηρίας. Είτε πρόκειται για το Πυθαγόρειο θεώρημα (είναι δυνατόν να μαθευτεί με "δικά μου λόγια";), είτε για το μάθημα της Ιστορίας, είτε για το "Πιστεύω" η παπαγαλία είναι συνέχεια στα μαθητικά χείλη.

Τι είναι όμως η παπαγαλία; Για τους μαθητές είναι ταυτόσημη με την έννοια της αποστήθισης. Το ίδιο συμβαίνει με τους δημοσιογράφους. Δε χρειάζεται όμως να συμβουλευθεί κανείς εκπαιδευτικούς για να αντιληφθεί π.χ. ότι το άθροισμα των τετραγώνων του μήκους των πλευρών ορθογωνίου τριγώνου που πρόσκεινται στην ορθή γωνία δεν είναι το ίδιο με το τετράγωνο του αθροίσματος. Η αποστήθιση είναι απολύτως απαραίτητη.

Ξεκινώντας από αυτό θα ορίζαμε την "παπαγαλία" ως την απόπειρα αποστήθισης χωρίς κατανόηση των λεγομένων. Αυτό δηλαδή που κάνει ο παπαγάλος: μιλάει χωρίς να καταλαβαίνει τι λέει. Λοιπόν, αστεία ή σοβαρά, η παπαγαλία αποτελεί ύψιστη πνευματική διεργασία! Η λογική είναι ευχή και κατάρα για τον άνθρωπο, με αποτέλεσμα η επανάληψη μίας ακατανόητης φράσης να είναι δυσχερής. Πόσω μάλλον η αποστήθιση και ετεροχρονισμένη ανάκλησή της.

Αυτό λοιπόν το τόσο συχνά επαναλαμβανόμενο κλισέ πρέπει να σταματήσει. Με εξαίρεση τις προσευχές (όπου όμως η καθημερινή επανάληψη και οι φιλότιμες προσπάθειες θεολόγων και δασκάλων γρήγορα ξεπουπούλιασαν τον παπαγάλο και έδωσαν τη θέση του στην πραγματική κατανόηση και γνώση) και τον ορισμό της τραγωδίας ("έστιν ουν τραγωδία μίμησις πράξεως..." -το ίδιο ισχύει και εδώ) δεν κατάφερα να παπαγαλίσω ποτέ. Και πάλι στις δύο αυτές περιπτώσεις η αποστήθιση συνοδεύτηκε από κατανόηση του κειμένου, έστω και εν μέρει. Αποστήθιση και κατανόηση είναι αδύνατον να διαχωριστούν. Δοκιμάστε το στον εαυτό σας. Οι "παπαγάλοι" είναι στην πραγματικότητα οι ελάχιστοι που διαθέτουν φωτογραφική μνήμη, για τους υπόλοιπους τα αποτελέσματα είναι κωμικοτραγικά.

Σε αυτόν όμως τον μύθο υπάρχει και μια αλήθεια. Λέγεται στείρα αποστήθιση και δεν έχει τόσο σχέση με την παπαγαλία όσο με το δόγμα "γνώση για τη γνώση". Η στείρα αποστήθιση επιτυγχάνεται με την επιφανειακή κατανόηση, με τα κόλπα και τους μνημονικούς κανόνες, και έχει ως χαρακτηριστικό την έλλειψη στόχου και εφαρμογής. Ταλανίζει κυρίως την τριτοβάθμια εκπαίδευση και οφείλεται στο διαχωρισμό των γνώσεων από την πρακτική εφαρμογή και χρησιμότητά τους.

Προσοχή! Εδώ δε μιλάμε για τις ανόητες ασκήσεις με τις τεράστιες διατυπώσεις, όπου αντί να ζητηθεί το εμβαδόν ενός κύκλου ζητείται η επιφάνεια που βρέχει μια ποτίστρα. Η όποια γοητεία της γνώσης δε βρίσκεται τόσο στο πώς αυτή θα παρουσιασθεί, αλλά στην ιστορία που κρύβει: Η ανακάλυψη πώς και γιατί έγινε, τι κενό κάλυψε, σε τι εφαρμόζεται. Το θεώρημα σε τι μου χρειάζεται. Όχι ως πρόφαση οκνηρίας, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι του. Πρόκειται δηλαδή για τη χαμένη ευκαιρία της μάθησης, για την αποστέρηση της εξεταστέας και διδακτέας ύλης από την ομορφιά τους. Γιατί σάς τα διδάσκω, ποιες ικανότητες κερδίσατε και, κυρίως, ελάτε να το δείτε στην πράξη. Και η πράξη είναι που διδάσκει.

Θα αναφέρω ένα από πολλά διαθέσιμα προσωπικά παραδείγματα: Η σημασία της κλινικής εξέτασης του αρρώστου τονίζεται συνεχώς στα ιατρικά βιβλία. Τη διδάχθηκα όμως μόνο μία φορά, και αυτή μέσα σε 15 λεπτά! Ενώπιον εκπαιδευτή την εκτέλεσα άλλες δύο φορές και μία τρίτη σε εξετάσεις. Ελάχιστες! Σε όλες τις υπόλοιπες κανείς δεν ήταν δίπλα να κατευθύνει και να διορθώνει. Αλλά ακόμη και αυτά τα δεκαπέντε λεπτά, έστω και αν είναι προκλητικά ανεπαρκή, δεν υποκαθίστανται από διάβασμα ωρών. Αυτή είναι η ουσιαστική αποστήθιση και γνώση, αυτή είναι η επιτυχημένη διδασκαλία, ελκυστική ή όχι, μοντέρνα ή παλαιομοδίτικη: θεωρία, πράξη, ξεκάθαρη στόχευση και χρησιμότητα.

Ας μη μας ενοχλεί λοιπόν η αποστήθιση, αλλά το πώς θα μετατραπεί σε διαδικασία μεστή και γόνιμη.

4) Βαθμοθηρία.
Εντάξει, το άγχος και η πίεση ποτέ δε βοηθούνε. Όμως ο αγώνας για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος και η συνοδός ψυχολογική επιβάρυνση είναι αναπόφευκτη σε κάθε δραστηριότητά μας. Είτε είναι η δουλειά μας, είτε το σχολείο. Είναι η προσπάθεια να γίνουμε καλύτεροι, η φιλοδοξία που αποτελεί το καλύτερο κίνητρο, όταν παραμένει ευγενής.

Πίσω από αυτό το ψευδεπιχείρημα υποκρύπτεται η αμφισβήτηση του θεσμού της αξιολόγησης. Κι όμως. Είναι δυνατόν να καταργηθεί η αξιολόγηση των μαθητών; Είναι δυνατόν να μην επιβραβεύονται οι άριστοι και να μην ταρακουνιούνται οι υπόλοιποι; Να μην τούς επισημαίνονται οι αδυναμίες τους; Είναι δυνατόν η επισφράγιση της προσπάθειας να στερείται από το μαθητή και στην επιδίωξή της να αποδίδεται η εκπαιδευτική αποτυχία;

Δεν φαίνεται να τους ενοχλεί τόσο η προσπάθεια αυτοεπιβεβαίωσης μέσω της βαθμολογικής δικαίωσης και επιβράβευσης (που τονίζω ότι είναι επιβεβλημένη), όσο η ίδια η βαθμολόγηση. Όπως παντού η αξιολόγηση πονάει. Διότι κανείς δεν έχει τη γενναιότητα να τεθεί στο μικροσκόπιο. Κανείς μας δεν τολμά να καταπιεί την περηφάνεια του και να αποδεχθεί τις αδυναμίες του. Η Αριστερά εδώ έχει βάλει γερά το χεράκι της. Το παλιό αίτημα για το δημοκρατικό πεντάρι δε νομίζω να έχει ξεχασθεί.

Είναι αυτοσκοπός η βαθμολογία; Πρέπει να είναι; Και ναι και όχι. Διότι αν λειτουργεί η διαδικασία αξιολόγησης, ο βαθμός αντικατοπτρίζει την επιτυχία ή όχι της διδασκαλίας, την επίτευξη ή όχι της μάθησης. Ο βαθμός είναι το εργαλείο. Αν δουλεύει σωστά αποτελεί το μέτρο επιτυχίας. Δεν είναι στόχος το ίδιο, αλλά μέτρο της επίτευξής του.

5) Υποχρηματοδότηση.
Αυτό το βάζω επίτηδες. Συνηθίζω, δε, να οδηγώ σε αλλοφροσύνη τους οργανωμένους αριστερούς συνομιλητές μου (με τους οποίους πάντα χαίρομαι να συζητώ ψύχραιμα, διότι έχουν έναν τελείως διαφορετικό τρόπο σκέψης και... αντιδράσεων) με τη φράση "Δε φτάνουν τα λεφτά; Απόδειξέ το!!!", η οποία περικλείει όλη τη νεοελληνική τραγωδία. Όλοι συμφωνούμε ότι δε φτάνουν τα λεφτά. Για την Παιδεία; Για μισθούς; Για συντάξεις; Για την Υγεία; Για τι; Υπάρχει έστω και ένας ικανοποιημένος; Υπάρχει περίπτωση να πούμε "Φτάνει τόσο χρήμα βρε αδερφέ"; Καμία απολύτως. Κρυβόμαστε και πίσω από ένα 5% για την Παιδεία. 5, 15, 25 ή 95, όλα νούμερα εξ ίσου αυθαίρετα, εξ ίσου αδιάφορα, βασισμένα στο τίποτα, παρμένα από πανό και όχι από σοβαρές μελέτες.

Φτάνουν λοιπόν τα λεφτά για την Παιδεία; Κανείς δεν ξέρει! Αυτή είναι η αλήθεια. Διότι κανείς δεν έκατσε να τα μετρήσει, κανείς δεν είδε πού πήγαν, κανείς δεν ξέρει πόσα χρειάζονται. Ας πούμε όμως ότι δε φτάνουν. Το 5% πώς προέκυψε; Γιατί 5 και όχι 7,2%; Γιατί ως ποσοστό επί του Προϋπολογισμού ή του ΑΕΠ και όχι καθαροί αριθμοί σε Ευρώ; Ή γιατί να αυξηθεί η χρηματοδότηση και να μην περικοπούν οι αργομισθίες, οι σπατάλες σε βλακώδεις μελέτες ή οι μισθοί μεγαλόσχημων εκπαιδευτικών αναλυτών, που παρελαύνουν στα κανάλια και τις εφημερίδες για να μεταλαμπαδεύσουν τα φώτα τους, ενώ πληρώνονται κανονικότατα, χωρίς να έχουν μπει σε τάξη 10 χρόνια (καθόλου τυχαίο παράδειγμα αυτό...); Γιατί να ξαναπληρώσει το Κράτος τις καταστροφές των καταληψιών στην Γκράβα ή των εργαστηρίων στο σχολείο του κ. Παπούλια ή σε σχολεία της Θεσσαλονίκης που οι βάρβαροι αγωνιστές της Παιδείας κατέστρεψαν τις πόρτες από τις τουαλέτες; Η βλακεία και η ψυχολογία του όχλου γιατί να βγαίνει από την τσέπη όλων; Ας τα ζητήσουν από τους υποκινητές-καθηγητές, τον Αλαβάνο ή το "Σπίτι του Λαού". Ή καλύτερα από τους ίδιους τους μπαμπάδες και τις μαμάδες τους. Να δούμε τότε αν θα επαναληφθούν τα τρομερά αυτά φαινόμενα και ας σταματήσουμε το κανάκεμα.

Τέλος οι κλάψες. Η Ελλάδα δεν είναι Ελβετία. Επομένως τα όσα χρήματα διαθέτει πρέπει να τα διαχειρίζεται προσεκτικά. Να ξέρουμε πού πηγαίνει τι. Και όχι μόνο να κραυγάζουμε.

Τι λέω όμως τώρα... Στη χώρα αυτή τα χρήματα του Παντείου γίνανε Φερράρι και τζακούζι για τον Αιμίλιο. Μπράβοι κυνηγούσαν τα 3 έντιμα κορόιδα που τον ξεσκέπασαν. Τα 2 έφυγαν από τη ζωή με την ψυχολογική επιβάρυνση από την ιστορία. Και οι ένοχοι έχουν στο πλευρό τους τα μισά μέλη ΔΕΠ της Ελλάδος! Ο Αιμίλιος κάνει και απεργία πείνας για να αποφυλακισθεί... Έχει "σοβαρά προβλήματα υγείας" (πόσο κακός θα είμαι αν θυμηθώ την παραβολή με τον πλούσιο, που μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του μάζευε;). Άλλοι ήδη αποφυλακίστηκαν, στο τέλος θα βγει κι αυτός. Κι εκείνα τα κορόιδα; Εκείνος ο άνθρωπος που έπαθε έμφραγμα όταν τον κυνηγούσαν οι μπράβοι; Είναι κάτω από το χώμα, δεν έχει προβλήματα. Ας έπαιρνε κι εκείνος μια Φερράρι... Και μετά ζητάμε μελέτες και αξιολόγηση. Δώστε χρήμα... Δε φτάνει. Ποτέ δεν είναι αρκετό. Ποτέ δεν χορταίνει η τσέπη...


Πολλά μπορεί να σκεφτεί κανείς. Όλα τα παραπάνω δεν εγράφησαν από μία αυθεντία, από έναν "ειδικό" (ίσως έπρεπε να ρωτήσουμε τον εθνικό "εκπαιδευτικό αναλυτή" για περισσότερα), ούτε από τον φωτεινό παντογνώστη, δεν αποτελούν παγκοίνως αποδεκτές αλήθειες, αλλά απλά αφορμή για συζήτηση.

Σε ένα όμως συμφωνούμε όλοι: τα πράγματα δεν πάνε καλά. Το γιατί όμως και πάλι θα αποτελέσει σημείο τριβής, διότι για να διαπιστωθεί η αποτυχία και να εντοπισθεί η αιτία της, πρέπει να ορισθεί η επιτυχία. Ο στόχος που δεν πετύχαμε. Αυτή θεωρώ τη μεγάλη αλήθεια, τη μεγάλη πληγή: την απουσία σαφούς στόχευσης του εκπαιδευτικού συστήματος.

Τι θέλουμε από τα σχολεία και τα Πανεπιστήμιά μας; Τι απαιτήσεις θα έχουμε από τους αποφοίτους τους; Εάν θέλουμε καλούς επιστήμονες, είμαστε πολύ αυστηροί στις αρνητικές κρίσεις μας. Διότι βγάζουμε καλούς επιστήμονες. Εάν θέλουμε να ανιχνεύει το σχολείο κλίσεις και ταλέντα, θέλουμε δουλειά, πράγματι. Εάν θέλουμε όμως κάτι περισσότερο, καλλιεργημένους ανθρώπους και δραστήριους πολίτες, σίγουρα έχουμε αποτύχει.

Παράδειγμα ξεκάθαρο η γλώσσα μας. Γελάω όποτε ακούω για επαναφορά του πολυτονικού ή για περισσότερα αρχαία στα Λύκεια. Πόσοι μιλάμε σωστά τα, πολύ ευκολότερα, νέα ελληνικά; Πόσοι μπορούμε να το πούμε αυτό; Και δεν είναι τυχαίο ότι η διδασκαλία του πλέον χρήσιμου και, ίσως, πλέον απαιτητικού αντικειμένου, της γλώσσας, που αποτελεί μόνη μέτρο του επιπέδου και, ναι, της ίδιας της προσωπικότητας του ανθρώπου, σταματά στο Δημοτικό! Στο Γυμνάσιο δίνει τη θέση της στη μεγαλύτερη σχολική παρωδία, την Έκθεση... Αλλά η διδασκαλία, η μη διδασκαλία καλύτερα, της ελληνικής σηκώνει άλλη τόση συζήτηση.

Πριν λοιπόν οι πολιτικοί και πνευματικοί μας ταγοί επιχειρήσουν την επόμενη μεταρρύθμιση, πριν αρχίσουν να αλλάζουν την ύλη και τους συντελεστές βαρύτητας, ας προβληματιστούν. Ας μην αρχίσουν από τη ρίζα, όπως όλοι συμφωνούνε, από τις χαμηλές δηλαδή βαθμίδες (Νηπιαγωγείο και Δημοτικό) προς τις υψηλές, αλλά αντίθετα. Από την κορυφή. Ας κοιτάξουν το μέλλον. Να σκεφτούν την Ελλάδα που θέλουν, τους Έλληνες που θέλουν. Να αγνοήσουν τις προεκλογικές εκτιμήσεις, τα κομματικά οφέλη και τη μακροημέρευση στην εξουσία. Να ονειρευτούν επιτέλους. Να ονειρευτούν κάτι καλύτερο.

Αλλά τι λέω...

Δεν υπάρχουν σχόλια: