22/10/08

Φενάκη

Τι γίνεται μετά;

Το αφηρημένο εισαγωγικό ερώτημα αφορά στην επαύριο των εκλογών, και συγκεκριμένα στο βέβαιο ενδεχόμενο μη σχηματισμού αυτοδύναμης Κυβέρνησης. Οι προβλέψεις πολλές και διάφορες, οι περισσότερες όμως εκτός πραγματικότητας. Το ΚΚΕ δε συνεργάζεται με κανέναν, με τον ΛαΟΣ δεν πρόκειται να συνεργασθεί κανένας και, πιθανότατα, η σύμπραξη ΣυΡιζΑ με έναν εκ των μεγάλων δε θα δίνει το 151. Μεγάλη συμμαχία ΠαΣοΚ-ΝΔ, ακόμα κι αν επιχειρηθεί, δύσκολα θα μακροημερεύσει. Αλλά θα πρόκειται για κίνηση πολιτικά εσφαλμένη που θα συμβολίζει, με τον εναγκαλισμό των δύο, την ταύτιση των πολιτικών τους και την αγωνιώδη προσπάθεια επιβίωσης ενός συστήματος υπό κατάρρευση. Μια τέτοια συμμαχία, πέραν του γεγονότος ότι έρχεται σε αναντιστοιχία με τα βαθύτατα διχαστικά πολιτικά ήθη και έθιμα της χώρας, θα έχει και δυσμενείς πολιτικές (εκλογικές) επιπτώσεις (κανένας ψηφοφόρος δεν ρίχνει την ψήφο του επιθυμώντας να δει στην Κυβέρνηση τους ιδεολογικά "αντιπάλους"!). Το επιχείρημα, δε, ότι με τον μεγάλο συνασπισμό θα διευκολυνθεί η λήψη οδυνηρών τολμηρών αποφάσεων είναι παντελώς αβάσιμο. Εκτός της αδυναμίας επίτευξης αρμονίας στη λειτουργία των μονοκομματικών Κυβερνήσεων, με εσωκομματικές έριδες, προσωπικές φιλοδοξίες, πικρίες και εύθραυστες ισορροπίες που πρέπει να τηρηθούν (και που έχουν καταστήσει ανάπηρη και τη σημερινή Κυβέρνηση), ο λόγος για τον οποίο η λήψη των "απαιτούμενων, αλλά δυσάρεστων" αποφάσεων διαρκώς αναβάλλεται, δεν είναι φυσικά οι αντιδράσεις μιας ισχυρής (;) αντιπολίτευσης, αλλά ο φόβος της εκλογικής αποδοκιμασίας, το περίφημο πολιτικό κόστος...

Με περισσότερους ή λιγότερους πειραματισμούς να μεσολαβούν, οι επαναληπτικές εκλογές, με τον νέο νόμο, φαντάζουν αναπόφευκτες. Εάν όμως ούτε οι +10 έδρες δε φτάσουν τι πρόκειται να γίνει;

Κακά τα ψέματα, την αναλογικότητα των εκλογικών συστημάτων τη θυμούνται οι Κυβερνήσεις μόνο όταν χάνουν. Η ιστορία φέρνει στη μνήμη το 1989. Στο τέλος απλά άλλαξε ο εκλογικός νόμος. Το πιο πιθανό είναι κάτι αντίστοιχο να γίνει και πάλι. Αφού η χώρα υποστεί την περιπέτεια αγνώστου αριθμού εκλογικών αναμετρήσεων και κυβερνητικών πειραματισμών.

Ας ασπαστούμε όμως προσωρινά το αίτημα καθιέρωσης της απλής αναλογικής. Θα αλλάξει κάτι δραματικά στη λειτουργία της Δημοκρατίας μας, προς το καλύτερο; Διότι, μετά από την πολυετή εμπειρία κοινοβουλευτισμού, σε μεγάλο βαθμού υγιούς, δεν δικαιολογείται κανένας να τρέφει βάσιμες ελπίδες ότι, μέσα από διαδικασίες γόνιμου και ψύχραιμου διαλόγου με γνώμονα το συμφέρον του τόπου και μόνο, οι πολιτικοί ταγοί θα καταλήξουν στη λήψη αποφάσεων! Το εσωκομματικό παζάρι θα μετατραπεί σε πολυκομματικό, τα νομοσχέδια και οι αποφάσεις θα πρέπει περισσότερες ισορροπίες να μη διαταράξουν και μια Κυβέρνηση συνασπισμού ή μειοψηφίας υπό τη δαμόκλειο σπάθη της κατάρρευσης, αποτελματωμένη, θα εκφράζει μια Δημοκρατία ακρωτηριασμένη, αφού βίαια θα της έχει αποσπασθεί όλη η ουσία της: η δυνατότητα να δράσει.

Παράλληλα, η αύξηση της κοινοβουλευτικής δύναμης των αντιπολιτευόμενων κομμάτων δύσκολα μπορεί να ειδωθεί ως κοσμογονική αλλαγή επί τα βελτίω. Ένα αίτημα μείωσης του κατωφλίου εισόδου στη Βουλή θα μπορούσε να θεωρηθεί προσπάθεια αύξησης της πολυφωνίας της. Όμως, 10 και 15 παραπάνω βουλευτές για το ΠαΣοΚ ή διπλασιασμός π.χ. των βουλευτών του ΛαΟΣ καμία καινοτομία δε συνιστά. Η βαρύτητα του λόγου που το κάθε κόμμα αρθρώνει στον δημόσιο διάλογο δεν είναι συναρτημένη προς τον αριθμό των εδρών του, αλλά προς το έρεισμα που διαθέτει στον λαό και τις δράσεις που αναπτύσσει.

Είναι λοιπόν εύλογη η υποψία ότι πίσω από την αύξηση της αναλογικότητας του εκλογικού συστήματος δεν κρύβεται τόσο η επιθυμία εξυγίανσής του (αν μάλιστα εξετάσουμε τη σύνθεση των ΚΟ των μικρών κομμάτων, η εκλογή στη Βουλή και άλλων παρομοίας φαιδρότητας προσώπων μάλλον το αντίθετο προμηνύει), όσο αυτή της αποτροπής σχηματισμού ισχυρής Κυβέρνησης. Υφέρπουσα υπονόμευση ενός (κατά το μάλλον ή ήττον ανεπαρκούς) συστήματος ή απλά επιθυμία συμμετοχής στην εξουσία;

Δεν έχει σημασία. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, για τη λειτουργία του πολιτεύματος και της χώρας, Κυβέρνηση θα σχηματισθεί. Όσο λιγότερο ισχυρή αισθάνεται, τόσο περισσότερο ευάλωτη σε πιέσεις και συμφέροντα θα είναι.

Ανεξαρτήτως αυτού, η αναλογικότητα θα εκφυλισθεί στην πράξη. Η σύμπραξη των δύο μεγάλων θα χαρακτηρίζεται από τον διαγκωνισμό τους εν όψει της επόμενης αναμέτρησης. Η σύμπραξη μικρών με έναν μεγάλο θα ταυτίσει στη συνείδηση των ψηφοφόρων τις πολιτικές τους, καταργώντας και πάλι την αναλογικότητα, αφού θα αντιμετωπίζονται ως "μπλοκ".

Η εμπειρία του εξωτερικού είναι διδακτική:
Η Ιταλία μετά τον πολυετή κυκεώνα κυβερνητικής αστάθειας, στρέφεται προς τη δημιουργία ισχυρών και μεγάλων κομμάτων.
Στη Γερμανία ο μεγάλος συνασπισμός δεν έχει φέρει αποτελέσματα, ενώ ρίχνει τα ποσοστά των δύο, στις δημοσκοπήσεις αλλά και στις τοπικές εκλογές των κρατιδίων. Παράλληλα, τα μπλοκ Χριστιανοδημοκρατών - Χριστιανοκοινωνιστών - Δημοκρατών και Σοσιαλιστών - Πρασίνων αποτελούν την καλύτερη απόδειξη για τη (μέχρι πρότινος) λειτουργία ενός ξεκάθαρα δικομματικού στην ουσία του συστήματος. Η ανάδυση του κόμματος Λαφοντέν πόσο τυχαία και άσχετη με τον μεγάλο συνασπισμό είναι;
Στην Ισπανία, ομοίως, οι "μικροί" κυβερνητικοί εταίροι είναι εκ των προτέρων γνωστοί.
Στην Αυστρία η ιστορία είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Η άνοδος του Χάιντερ έφερε την ακροδεξιά στην κυβερνητική σύμπραξη με το κόμμα του Σούσελ. Μέχρι που οι ψηφοφόροι στράφηκαν κατ' ευθείαν στον δεύτερο... (Νέα άνοδος της ακροδεξιάς παρατηρήθηκε πρόσφατα στη χώρα, με νέο πλέον αρχηγό. Θα δούμε και πάλι εκείνα τα ανόητα "Στοπ Χάιντερ" άραγε;).
Σε Αγγλία και Γαλλία ο δικομματισμός ουσιαστικά κυριαρχεί. Για τις ΗΠΑ ούτε λόγος.

Πόσο άδικο λοιπόν θα έχουμε αν καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι, υπό το βέβαιο ενδεχόμενο ακυβερνησίας, η αύξηση της αναλογικότητας του εκλογικού συστήματος, μέσα από ασαφείς διαδικασίες ιδεολογικών εκπτώσεων και συγχωνεύσεων, θα οδηγήσει στην πράξη σε αφανισμό και απορρόφηση των μικρών από τους μεγάλους; Δε θα μειωθεί π.χ. η απήχηση του λόγου του ΣυΡιζΑ, αν αύριο αποτελέσει κυβερνητικό εταίρο; Θα επιβιώσει εκλογικά, ή το ΠαΣοΚ θα τον καταπιεί; Ο καθένας σκέπτεται και κρίνει.

Φυσικά υπάρχει και το "φιλοσοφικό" της υπόθεσης. Ότι, δηλαδή, η Βουλή πρέπει να αποτελεί γνήσια έκφραση της λαϊκής βούλησης. Υπ' αυτό όμως το πρίσμα θα πρέπει οι έννοιες λευκό, άκυρο και αποχή να εξαλειφθούν, διότι αλλοιώνουν το εκλογικό αποτέλεσμα, και άρα παραμορφώνουν την λαϊκή ετυμηγορία.


Πολλά μπορούν να ειπωθούν. Όμως δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ξεχνάμε ότι δεν αποτελεί αυτοσκοπό των εκλογών η συγκρότηση της Βουλής. Ούτε ότι το ζήτημα εντοπίζεται στο μέγεθος και τη σύνθεση των κοινοβουλευτικών ομάδων. Η πολιτική υπάρχει για να εξυπηρετεί το συμφέρον του λαού και της χώρας. Πότε θα το καταλάβουμε επιτέλους;

21/10/08

Ψύχραιμες αναγνώσεις μιας ιστορίας που επαναλαμβάνεται

Πολλές δημοσκοπήσεις είδαν το φως της δημοσιότητας τον τελευταίο χρόνο. Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο τους ήταν τα υψηλά ποσοστά του ΣυΡιζΑ. Μετά την lifestyle επιλογή Προέδρου, τα νούμερα εκτινάχθηκαν σε διψήφια. Οι προφήτες της κατάρρευσης του δικομματισμού ξεμύτισαν, περισσότερο βέβαιοι από κάθε άλλη φορά για την ορθότητα των προβλέψεών τους.

Δεν μπορούμε να τους αδικήσουμε, είχαν βάσιμα στοιχεία. Μια Κυβέρνηση σε κατάρρευση, όχι μόνο λόγω της προφανούς ανικανότητάς της ή των "σκανδάλων" (μιλώντας για σκάνδαλα ακόμα περιμένουμε την ουσία της υπόθεσης Ζαχόπουλου, ενός ανθρώπου που διαπομπεύθηκε με αφορμή το προσωπικό του δράμα, για να πληγεί ο Πρωθυπουργός). Δυστυχώς το μόνο που θα αφήσει πίσω της η ΝΔ είναι το βέτο του Βουκουρεστίου, εκτός κι αν συγκρατήσουμε τους γάμους (;) ομοφυλοφίλων, τα σύμφωνα συμβίωσης, την καύση των νεκρών και όλες τις υπόλοιπες κυβερνητικές κινήσεις που, ανεξάρτητα από το αν απορρίπτει ή εγκρίνει κανείς, έρχονται σε προφανή αντίθεση με την ιδεολογία της πλειοψηφίας του πολιτικού ακροατηρίου της ΝΔ. Τα δε σκάνδαλα έμειναν σε αόριστες καταγγελίες, αλλά έτσι γίνεται πάντα, με αποτέλεσμα ο καθένας να επιλέγει την εκδοχή που τον βολεύει: ότι δεν αποδείχθηκε τίποτα ή ότι όλα κουκουλώνονται.

Δεν είναι όμως το μηδενικό έργο ή η δυσωδία που πλήττει τη ΝΔ. Είναι η απογοήτευση των ψηφοφόρων της, αφού είχαν επενδύσει τις ελπίδες τους για κάτι καινούργιο στην πολιτική ζωή. Περίμεναν πάρα πολλά από τον Κώστα Καραμανλή, οι προσδοκίες ήταν τεράστιες μετά τα 11 χρόνια ΠαΣοΚ.

Γι' αυτούς τους ανθρώπους η επιλογή είναι πάρα πολύ δύσκολη. Ο ΛαΟΣ δε φαίνεται να εισπράττει τη δυσαρέσκεια: είναι μια λύση διόλου ελκυστική. Το ίδιο ισχύει για ΚΚΕ και ΣυΡιζΑ, αφού με τα σενάρια συνεργασίας με το ΠαΣοΚ το κόμμα Τσίπρα εμφανίζεται και πάλι ως δεκανίκι της Χ. Τρικούπη. Η επανεκλογή Παπανδρέου στο τιμόνι του κινήματος καθιστά μάλλον δύσκολη τη μετακίνηση ψήφων από τη ΝΔ -με τον Βενιζέλο ίσως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά, αλλά αυτός είναι και ο λόγος που ο Θεσσαλονικιός βουλευτής απορρίφθηκε από τη βάση: δεν ήταν αρκετά "σοσιαλιστής".

Παράλληλα, οι απογοητευμένοι του ΠαΣοΚ είναι εξ ίσου άστεγοι! Οι αδυναμίες του κ. Παπανδρέου, ο οποίος εξακολουθεί να μην πείθει κανέναν για τις ηγετικές του ικανότητες, και ο αλληλοσπαραγμός των εσωκομματικών εκλογών είναι τα κυριότερα αίτια των σταθερά χαμηλών πτήσεων του κινήματος. Το ΠαΣοΚ δεν πέρασε πρώτο, είναι η ΝΔ που έπεσε.

Αν δεχθούμε τα παραπάνω, είναι αυτή ακριβώς η μεταβολή στην πρωτιά που ίσως αποτελέσει τη θρυαλλίδα για την ενεργοποίηση των μηχανισμών "επιστροφής στην ομαλότητα" του πολιτικού συστήματος: τη συσπείρωση της βάσης και την προσέλκυση των αναποφασίστων.

Το φάσμα εκλογικής νίκης του ΠαΣοΚ κατέστη αίφνης ρεαλιστικό και αποτελεί αφορμή συσπείρωσης και των δύο μεγάλων: οι πράσινοι βλέπουν ότι μπορούν να κερδίσουν και οι γαλάζιοι ότι χάνουν. Με μία μικρή δόση πόλωσης καθώς οι εκλογές θα πλησιάζουν, οι ψηφοφόροι θα γυρίσουν στα μαντριά τους. Ίσως όχι όλοι. Αλλά οι πρώτες ενδείξεις ήδη υπάρχουν. Ο Συνασπισμός σιγά-σιγά επανέρχεται στα ποσοστά του. Ενδεχομένως να εμφανίσει βελτίωση σε σχέση με το 2007, αλλά σίγουρα τα δημοσκοπικά 14άρια δεν πρόκειται να τα πιάσει. Ομοίως ο ΛαΟΣ δε φαίνεται να μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτικός πόλος για τους κεντροδεξιούς ψηφοφόρους, ενώ το ΚΚΕ απευθύνεται σε συγκεκριμένο ιδεολογικά κοινό.

Η κρίσιμη μάζα λοιπόν είναι, όπως πάντα, οι αναποφάσιστοι, οι δυσαρεστημένοι δηλαδή από τα δύο μεγάλα κόμματα. Ας μη γελιόμαστε όμως. ΠαΣοΚ και ΝΔ διαθέτουν πολύ ισχυρούς μηχανισμούς, ικανούς να προσελκύσουν τους περισσότερους από αυτούς. Καθώς πλέον η (απολύτως προδιαγεγραμμένη) καθίζηση του ΣυΡιζΑ δείχνει ότι το κόμμα αυτό παραμένει επιλογή απογοήτευσης και διαμαρτυρίας (εκφράζει, δηλαδή, αρνητική ψήφο και τελικά δεν μπορεί να λειτουργήσει ελκυστικά), τα 25άρια που μαζεύουν τα δύο μεγάλα κόμματα προκαλούν την εύλογη απορία: όλοι οι υπόλοιποι τι θα ψηφίσουν; Εάν δεν ψηφίσουν καθόλου ενισχύονται κυρίως οι μεγάλοι. Εάν όμως προσέλθουν στις κάλπες, πόσο εύκολο θα είναι να ξεφύγουν από το δίπολο "ΠαΣοΚ ή ΝΔ", "Καραμανλή ή Παπανδρέου";

Είναι μάταιο να αγνοούμε πόσο βαθιά ριζωμένος είναι ο δικομματισμός στην πολιτική παιδεία του Έλληνα. Και φανερώνει άγνοια της πολιτικής ιστορίας η πρόβλεψη κατάρρευσής του μόνο και μόνο λόγω της δημοσκοπικής ανόδου του ΣυΡιζΑ. Πόσο εύκολα ξεχνάμε... Δεν έχει περάσει και πολύς καιρός από την εποχή που το ΚΕΠ θα τάραζε τα ήρεμα πολιτικά νερά! Με χαρισματικό (έτσι φαινόταν) αρχηγό, έμπειρο και πετυχημένο πολιτικό και με σαφώς κεντρώο στίγμα τα πήγε περίφημα στα γκάλοπ. Διότι δεν επέζησε καν μέχρι τις κάλπες...

Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Αν μου επιτραπεί μια (αυθαίρετη) σύγκριση, η σημερινή εποχή θυμίζει έντονα 2000, και όχι 2004. Διότι ο Πρωθυπουργός παραμένει ισχυρός και ο κόσμος εξακολουθεί να επενδύει σε αυτόν. Ορμώμενος από την (αυθαίρετη) σύγκριση, αποτολμώ και την (αυθαίρετη) πρόβλεψη: θεωρώ εξαιρετικά δύσκολο, με βάση τα σημερινά δεδομένα, να επικρατήσει το ΠαΣοΚ στις εκλογές, όποτε και αν γίνουν.

Τι θα γίνει μετά με απασχολεί...