22/10/08

Φενάκη

Τι γίνεται μετά;

Το αφηρημένο εισαγωγικό ερώτημα αφορά στην επαύριο των εκλογών, και συγκεκριμένα στο βέβαιο ενδεχόμενο μη σχηματισμού αυτοδύναμης Κυβέρνησης. Οι προβλέψεις πολλές και διάφορες, οι περισσότερες όμως εκτός πραγματικότητας. Το ΚΚΕ δε συνεργάζεται με κανέναν, με τον ΛαΟΣ δεν πρόκειται να συνεργασθεί κανένας και, πιθανότατα, η σύμπραξη ΣυΡιζΑ με έναν εκ των μεγάλων δε θα δίνει το 151. Μεγάλη συμμαχία ΠαΣοΚ-ΝΔ, ακόμα κι αν επιχειρηθεί, δύσκολα θα μακροημερεύσει. Αλλά θα πρόκειται για κίνηση πολιτικά εσφαλμένη που θα συμβολίζει, με τον εναγκαλισμό των δύο, την ταύτιση των πολιτικών τους και την αγωνιώδη προσπάθεια επιβίωσης ενός συστήματος υπό κατάρρευση. Μια τέτοια συμμαχία, πέραν του γεγονότος ότι έρχεται σε αναντιστοιχία με τα βαθύτατα διχαστικά πολιτικά ήθη και έθιμα της χώρας, θα έχει και δυσμενείς πολιτικές (εκλογικές) επιπτώσεις (κανένας ψηφοφόρος δεν ρίχνει την ψήφο του επιθυμώντας να δει στην Κυβέρνηση τους ιδεολογικά "αντιπάλους"!). Το επιχείρημα, δε, ότι με τον μεγάλο συνασπισμό θα διευκολυνθεί η λήψη οδυνηρών τολμηρών αποφάσεων είναι παντελώς αβάσιμο. Εκτός της αδυναμίας επίτευξης αρμονίας στη λειτουργία των μονοκομματικών Κυβερνήσεων, με εσωκομματικές έριδες, προσωπικές φιλοδοξίες, πικρίες και εύθραυστες ισορροπίες που πρέπει να τηρηθούν (και που έχουν καταστήσει ανάπηρη και τη σημερινή Κυβέρνηση), ο λόγος για τον οποίο η λήψη των "απαιτούμενων, αλλά δυσάρεστων" αποφάσεων διαρκώς αναβάλλεται, δεν είναι φυσικά οι αντιδράσεις μιας ισχυρής (;) αντιπολίτευσης, αλλά ο φόβος της εκλογικής αποδοκιμασίας, το περίφημο πολιτικό κόστος...

Με περισσότερους ή λιγότερους πειραματισμούς να μεσολαβούν, οι επαναληπτικές εκλογές, με τον νέο νόμο, φαντάζουν αναπόφευκτες. Εάν όμως ούτε οι +10 έδρες δε φτάσουν τι πρόκειται να γίνει;

Κακά τα ψέματα, την αναλογικότητα των εκλογικών συστημάτων τη θυμούνται οι Κυβερνήσεις μόνο όταν χάνουν. Η ιστορία φέρνει στη μνήμη το 1989. Στο τέλος απλά άλλαξε ο εκλογικός νόμος. Το πιο πιθανό είναι κάτι αντίστοιχο να γίνει και πάλι. Αφού η χώρα υποστεί την περιπέτεια αγνώστου αριθμού εκλογικών αναμετρήσεων και κυβερνητικών πειραματισμών.

Ας ασπαστούμε όμως προσωρινά το αίτημα καθιέρωσης της απλής αναλογικής. Θα αλλάξει κάτι δραματικά στη λειτουργία της Δημοκρατίας μας, προς το καλύτερο; Διότι, μετά από την πολυετή εμπειρία κοινοβουλευτισμού, σε μεγάλο βαθμού υγιούς, δεν δικαιολογείται κανένας να τρέφει βάσιμες ελπίδες ότι, μέσα από διαδικασίες γόνιμου και ψύχραιμου διαλόγου με γνώμονα το συμφέρον του τόπου και μόνο, οι πολιτικοί ταγοί θα καταλήξουν στη λήψη αποφάσεων! Το εσωκομματικό παζάρι θα μετατραπεί σε πολυκομματικό, τα νομοσχέδια και οι αποφάσεις θα πρέπει περισσότερες ισορροπίες να μη διαταράξουν και μια Κυβέρνηση συνασπισμού ή μειοψηφίας υπό τη δαμόκλειο σπάθη της κατάρρευσης, αποτελματωμένη, θα εκφράζει μια Δημοκρατία ακρωτηριασμένη, αφού βίαια θα της έχει αποσπασθεί όλη η ουσία της: η δυνατότητα να δράσει.

Παράλληλα, η αύξηση της κοινοβουλευτικής δύναμης των αντιπολιτευόμενων κομμάτων δύσκολα μπορεί να ειδωθεί ως κοσμογονική αλλαγή επί τα βελτίω. Ένα αίτημα μείωσης του κατωφλίου εισόδου στη Βουλή θα μπορούσε να θεωρηθεί προσπάθεια αύξησης της πολυφωνίας της. Όμως, 10 και 15 παραπάνω βουλευτές για το ΠαΣοΚ ή διπλασιασμός π.χ. των βουλευτών του ΛαΟΣ καμία καινοτομία δε συνιστά. Η βαρύτητα του λόγου που το κάθε κόμμα αρθρώνει στον δημόσιο διάλογο δεν είναι συναρτημένη προς τον αριθμό των εδρών του, αλλά προς το έρεισμα που διαθέτει στον λαό και τις δράσεις που αναπτύσσει.

Είναι λοιπόν εύλογη η υποψία ότι πίσω από την αύξηση της αναλογικότητας του εκλογικού συστήματος δεν κρύβεται τόσο η επιθυμία εξυγίανσής του (αν μάλιστα εξετάσουμε τη σύνθεση των ΚΟ των μικρών κομμάτων, η εκλογή στη Βουλή και άλλων παρομοίας φαιδρότητας προσώπων μάλλον το αντίθετο προμηνύει), όσο αυτή της αποτροπής σχηματισμού ισχυρής Κυβέρνησης. Υφέρπουσα υπονόμευση ενός (κατά το μάλλον ή ήττον ανεπαρκούς) συστήματος ή απλά επιθυμία συμμετοχής στην εξουσία;

Δεν έχει σημασία. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, για τη λειτουργία του πολιτεύματος και της χώρας, Κυβέρνηση θα σχηματισθεί. Όσο λιγότερο ισχυρή αισθάνεται, τόσο περισσότερο ευάλωτη σε πιέσεις και συμφέροντα θα είναι.

Ανεξαρτήτως αυτού, η αναλογικότητα θα εκφυλισθεί στην πράξη. Η σύμπραξη των δύο μεγάλων θα χαρακτηρίζεται από τον διαγκωνισμό τους εν όψει της επόμενης αναμέτρησης. Η σύμπραξη μικρών με έναν μεγάλο θα ταυτίσει στη συνείδηση των ψηφοφόρων τις πολιτικές τους, καταργώντας και πάλι την αναλογικότητα, αφού θα αντιμετωπίζονται ως "μπλοκ".

Η εμπειρία του εξωτερικού είναι διδακτική:
Η Ιταλία μετά τον πολυετή κυκεώνα κυβερνητικής αστάθειας, στρέφεται προς τη δημιουργία ισχυρών και μεγάλων κομμάτων.
Στη Γερμανία ο μεγάλος συνασπισμός δεν έχει φέρει αποτελέσματα, ενώ ρίχνει τα ποσοστά των δύο, στις δημοσκοπήσεις αλλά και στις τοπικές εκλογές των κρατιδίων. Παράλληλα, τα μπλοκ Χριστιανοδημοκρατών - Χριστιανοκοινωνιστών - Δημοκρατών και Σοσιαλιστών - Πρασίνων αποτελούν την καλύτερη απόδειξη για τη (μέχρι πρότινος) λειτουργία ενός ξεκάθαρα δικομματικού στην ουσία του συστήματος. Η ανάδυση του κόμματος Λαφοντέν πόσο τυχαία και άσχετη με τον μεγάλο συνασπισμό είναι;
Στην Ισπανία, ομοίως, οι "μικροί" κυβερνητικοί εταίροι είναι εκ των προτέρων γνωστοί.
Στην Αυστρία η ιστορία είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Η άνοδος του Χάιντερ έφερε την ακροδεξιά στην κυβερνητική σύμπραξη με το κόμμα του Σούσελ. Μέχρι που οι ψηφοφόροι στράφηκαν κατ' ευθείαν στον δεύτερο... (Νέα άνοδος της ακροδεξιάς παρατηρήθηκε πρόσφατα στη χώρα, με νέο πλέον αρχηγό. Θα δούμε και πάλι εκείνα τα ανόητα "Στοπ Χάιντερ" άραγε;).
Σε Αγγλία και Γαλλία ο δικομματισμός ουσιαστικά κυριαρχεί. Για τις ΗΠΑ ούτε λόγος.

Πόσο άδικο λοιπόν θα έχουμε αν καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι, υπό το βέβαιο ενδεχόμενο ακυβερνησίας, η αύξηση της αναλογικότητας του εκλογικού συστήματος, μέσα από ασαφείς διαδικασίες ιδεολογικών εκπτώσεων και συγχωνεύσεων, θα οδηγήσει στην πράξη σε αφανισμό και απορρόφηση των μικρών από τους μεγάλους; Δε θα μειωθεί π.χ. η απήχηση του λόγου του ΣυΡιζΑ, αν αύριο αποτελέσει κυβερνητικό εταίρο; Θα επιβιώσει εκλογικά, ή το ΠαΣοΚ θα τον καταπιεί; Ο καθένας σκέπτεται και κρίνει.

Φυσικά υπάρχει και το "φιλοσοφικό" της υπόθεσης. Ότι, δηλαδή, η Βουλή πρέπει να αποτελεί γνήσια έκφραση της λαϊκής βούλησης. Υπ' αυτό όμως το πρίσμα θα πρέπει οι έννοιες λευκό, άκυρο και αποχή να εξαλειφθούν, διότι αλλοιώνουν το εκλογικό αποτέλεσμα, και άρα παραμορφώνουν την λαϊκή ετυμηγορία.


Πολλά μπορούν να ειπωθούν. Όμως δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ξεχνάμε ότι δεν αποτελεί αυτοσκοπό των εκλογών η συγκρότηση της Βουλής. Ούτε ότι το ζήτημα εντοπίζεται στο μέγεθος και τη σύνθεση των κοινοβουλευτικών ομάδων. Η πολιτική υπάρχει για να εξυπηρετεί το συμφέρον του λαού και της χώρας. Πότε θα το καταλάβουμε επιτέλους;

Δεν υπάρχουν σχόλια: