25/4/09

Λίγος...

"Ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό".

Ο βουλγαράκειος ύμνος κυνικότητος συνοψίζει καλύτερα από οποιαδήποτε φράση την προσέγγιση των κοινών από τους πολιτικούς ταγούς της χώρας. Υπέρτατος στόχος το συμφέρον, πάσης φύσεως. Προσωπικό, οικογενειακό, κομματικό, οικονομικό, πολιτικό... Το μόνο που χρειάζεται είναι η νομότυπη εξυπηρέτησή του και αμέσως καθαγιάζεται.

Η δικογραφία για την υπόθεση της μονής Βατοπεδίου δεν παραπέμφθηκε στη Βουλή, χάρη στην παρέμβαση του κ. Σανιδά. Και η μεν Αντιπολίτευση τον κατηγορεί ότι συγκαλύπτει, ο ίδιος όμως λέει κάτι πολύ σημαντικότερο: Ότι ενώ δεν έχουν προκύψει στοιχεία εμπλοκής πολιτικών προσώπων, ασκούνται ασφυκτικές πιέσεις για προώθηση της υπόθεσης στη Βουλή -για λόγους κομματικού συμφέροντος, φυσικά. Τη στιγμή που η αντίδραση του ΠαΣοΚ είναι η αναμενόμενη, οι δηλώσεις του κ. Σανιδά εγείρουν σοβαρότερα ζητήματα.

Ο κ. Σανιδάς διαπίστωσε την ανυπαρξία στοιχείων εμπλοκής πολιτικών προσώπων. Δεν είπε ότι δεν υπήρξε ενοχή υπουργών, αλλά ότι αυτή δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί. Και οφείλουμε να τον πιστέψουμε για έναν απλούστατο λόγο: Η ποινική ευθύνη έχει τελείως διαφορετική έννοια από την πολιτική. Ακόμα απλοϊκότερα, πρέπει κανείς να είναι εξαιρετικά αφελής ώστε να πιστεύει ότι οι υπουργικοί μηχανισμοί, όταν κάνουν τις απατεωνιές και τις εξυπηρετήσεις τους, αφήνουν πίσω τους τις αποδείξεις.

Οι χειρισμοί Σανιδά αποτελούν τελικά ομολογία του αυτονόητου: Φυσικά και δε βρέθηκαν αποδείξεις. Φυσικά και δε θα έβγαινε τίποτα ουσιαστικό από μια προανακριτική. Κανένας δε θα καταδικαζόταν, τίποτα δε θα μπορούσε να σταθεί σε δικαστήριο. Ο κ. Σανιδάς έπραξε άριστα απαλλάσσοντας τη χώρα από μήνες αποπροσανατολιστικών αερολογιών. Και αφού αναρωτηθούμε για το ποιοι πίεσαν τους ανακριτές να στείλουν ως μη ώφειλαν την υπόθεση στη Βουλή, ας επιστρέψουμε στα νόμιμα και ηθικά.

Η απουσία αποδείξεων που να στοιχειοθετούν την ποινικά κολάσιμη εμπλοκή μελών της Κυβέρνησης στην υπόθεση, δεν έχει καμία σχέση με την απολύτως βεβαιωμένη και ασφαλή διαπίστωση ότι η Νέα Δημοκρατία είναι έκθετη στη συνείδηση των ψηφοφόρων της. Και λέω σκοπίμως των ψηφοφόρων της. Διότι οι οπαδοί του ΠαΣοΚ με στοιχειώδη πνευματική λειτουργία οφείλουν να αποδεχθούν ότι επί πρωθυπουργίας Σημίτη και ανοχής Γιωργάκη έγιναν απείρως χειρότερα. Κανένας συμψηφισμός, απλά γεγονότα:

Επί ΝΔ είχαμε τα ομόλογα. Σκάνδαλο κακοδιαχείρισης των χρημάτων των Ταμείων, των ασφαλισμένων δηλαδή. Πολιτικά υπάρχει το διαχρονικό έγκλημα της τοποθέτησης άσχετων σε θέσεις-κλειδιά -δημοσιογράφων, γιατρών, δεν ξέρω κι εγώ ποιων άλλων. Όμως η κακοδιαχείριση και οι (εκ του αποτελέσματος) εσφαλμένες επενδύσεις, εξελίχθηκαν στις "βαλίτσες με ονοματεπώνυμο". Στα λόγια. Διότι ενδείξεις έστω ροής των χρημάτων προς τον κομματικό κορβανά όχι μόνο δεν προέκυψαν, αλλά ήταν αδύνατο να προκύψουν στο μεσοδιάστημα μεταξύ της ανάδειξης του σκανδάλου και των Εκλογών του 2007. Ο χρόνος ήταν ελάχιστος, καμία έρευνα δεν είχε γίνει, αλλά η λάσπη εκτοξεύθηκε.

Το θέμα Ζαχόπουλου από μία οικογενειακή τραγωδία, εξελίχθηκε σε σκάνδαλο αγνώστου περιεχομένου. Κανείς δεν έχει καταλάβει ακόμη ποια ήταν η πολιτική ευθύνη στο θέμα αυτό.

Με τις υποκλοπές το ίδιο. Τον Πρωθυπουργό παρακολουθούσαν, εκείνος κατηγορήθηκε.

Στη μονή Βατοπεδίου και με τον Παυλίδη φαίνεται να υπάρχει βάση. Ας αναρωτηθούμε, όμως: Μπροστά στα όργια δισεκατομμυρίων που λυμαίνονταν οι πράσινες κατασκευαστικές για την Εγνατία και τα ολυμπιακά έργα, μπροστά στο πάρτι των προμηθειών, μπροστά στην ομολογημένη από τον κ. Τσουκάτο χρηματοδότηση του ΠαΣοΚ από τη Siemens, το μόνο σκάνδαλο όπου πέραν πάσης αμφιβολίας υπάρχει πολιτική εμπλοκή διότι οι ένοχοι ομολόγησαν, μπροστά σε όσα έγιναν επί ΠαΣοΚ, είναι δυνατόν έστω και ένας άνθρωπος να θεωρήσει μείζον θέμα το διαμέρισμα της θυγατρός Παυλίδη και το Βατοπέδι, που, στο κάτω-κάτω, ήταν και διακομματικό; Προφανέστατα όχι.

Ο λόγος για τον οποίο η ΝΔ καταρρέει δεν είναι η σοβαρότητα των "σκανδάλων", αλλά η διάσταση ανάμεσα στην βουλγαράκειο προσέγγιση (που συμμερίζονται οι περισσότεροι στην Κυβέρνηση) και στις προσδοκίες του λαού.

Οι Έλληνες με ανακούφιση είδαν τον κ. Καραμανλή να ανέρχεται στην εξουσία το 2004, προσδοκώντας σε οριστικό κλείσιμο του κεφαλαίου της διαφθοράς. Η ΝΔ πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σε ΠαΣοΚ light: Δεν κλέβει πολύ, δε βολεύει πολύ τους δικούς της, τα βρήκε με τους κομπιναδόρους της εποχής πριν το 2004... Εξελέγη με τις ευλογίες και τις ελπίδες του λαού το 2004. Επανεξελέγη το 2007 με την αποδοχή του, ότι αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη λύση. Σήμερα απολαμβάνει απλά της ανοχής του εκλογικού σώματος. Που περιμένει στη γωνία για να αποδοκιμάσει, όχι για όσα έκανε, αλλά για όσα δεν έκανε.

Ας μην ξεχνάμε ότι ενώ το ΠαΣοΚ βυθιζόταν το 2004, έλαβε 3.000.000 ψήφους και 40,5%! 3.000.000 Έλληνες επιβράβευσαν τα έργα και τις ημέρες των σοσιαλιστών στην εξουσία. Ακόμα και το 2007, με την Αντιπολίτευση σε διάλυση, έλαβε 38%!!! Ο λαός, λοιπόν, δε συγκινείται ιδιαίτερα από τα σκάνδαλα. Άλλωστε, το μόνο κόμμα που αποδεδειγμένα ενεπλάκη σε κομπίνες υπήρξε το ΠαΣοΚ. Γι' αυτό υπάρχουν ομολογίες, για τη ΝΔ όχι.

Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα το ΠαΣοΚ μάχεται για την αυτοδυναμία του 41,5%. Για τον κ. Παπανδρέου θα είναι επιτυχία να ξεπεράσει για λίγο το ποσοστό της συντριβής του 2004. Είναι απίστευτο ότι μετά από 5 χρόνια στην Αντιπολίτευση παραμένει πιο χαμηλά από τότε!

Η αλλαγή στις δημοσκοπήσεις οφείλεται σε αμιγή πτώση τής ΝΔ. Αν συνυπολογισθεί ότι στα εκτιμώμενα ποσοστά του ΠαΣοΚ περιλαμβάνεται και η αρνητική ψήφος (που δεν υπήρχε το 2007 σε τέτοιο βαθμό), το πράγμα φαίνεται καθαρά: Η Νέα Δημοκρατία πέφτει διότι δε ικανοποίησε τους ψηφοφόρους της. Όχι μόνο δεν έφερε την επανάσταση που όλοι προσδοκούσαν, αλλά δεν έδειξε την παραμικρή διάθεση για τις ελάχιστες έστω αλλαγές. Όχι μόνο δεν ξεβρώμισε τον τόπο από τη διαπλοκή πολιτικής-επιχειρηματικών συμφερόντων, αλλά έχει πλέον μετατραπεί πλήρως στο ΠαΣοΚ του 2004.

Έσχατη παρακμή το μπαρουφολόγημα "Όποιος έχει στοιχεία πάει στον εισαγγελέα - Μην ποινικοποιείτε την πολιτική ζωή"! Για κάθε Έλληνα πολίτη αυτή η πασοκοποίηση του Καραμανλή, ο ύστατος εξευτελισμός, η χρήση των ίδιων φράσεων που χρησιμοποιούσε ο Λαλιώτης και ο Ρέππας επί ΠαΣοΚ, ξυπνούν αισθήματα αηδίας.

Ο κ. Καραμανλής έχει πλέον μία διέξοδο: Να ασχοληθεί με την οικογένειά του. Τα λίγα που είχε να προσφέρει τελικά δεν αρκούσαν. Δεν αρκούσαν σε έναν λαό που έχει χορτάσει λόγια, αλλά βλέπει και πάλι το ίδιο απεχθές έργο.

21/4/09

Άλυτα κόμπλεξ

Η μεγαλύτερη ζημιά της Χούντας του '67 στην πολιτική ζωή του τόπου (αφήνοντας στην άκρη δηλαδή το Κυπριακό, τη διάλυση των ενόπλων δυνάμεων, τα εγκλήματα κατά της ζωής και των ελευθεριών των πολιτών) ήταν η καταδίκη στη συνείδηση των Ελλήνων μιας ολόκληρης ιδεολογίας. Η "Δεξιά" ως όρος και ως περιεχόμενο δαιμονοποιήθηκε όσο τίποτε άλλο στη σύγχρονη πολιτική γλώσσα. Και τονίζω το επίθετο σύγχρονη, διότι προμεταπολιτευτικά ο μπαμπούλας ήταν ο κομμουνισμός. Αν κάτι πέτυχε η Χούντα, ήταν το άκρως αντίθετο από ό,τι προσδοκούσε.

Δεν έχει σημασία, για παράδειγμα, ότι ένας "δεξιός" είναι ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε τη σταθερότερη πολιτικά περίοδο που βίωσε ο τόπος μας. Ούτε ότι το Ιδιώνυμο ήταν βενιζελικής εμπνεύσεως -ιστορική αλήθεια από αυτές που λατρεύουμε να ξεχνάμε. Σήμερα θα ακούσουμε για τα εγκλήματα της Δεξιάς, ότι ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά, ενώ ο χαρακτηρισμός κάποιου ως δεξιού μόνο υβριστικά μπορεί να αποδοθεί.

Προφανώς η γη δεν άνοιξε για να καταπιεί το ήμισυ του πολιτικού φάσματος, ούτε καν αυτό το ένα τρίτο που στο Δημοψήφισμα του '74 ψήφισε υπέρ της Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Όμως και οι ίδιοι οι εκφραστές του συγκεκριμένου ιδεολογικού χώρου προτιμούν όρους λιγότερο "φορτωμένους": Ο κ. Καραμανλής ήταν ο μεσαίος χώρος για παράδειγμα. Ακόμα και ο κ. Καρατζαφέρης, ο κατ' εξοχήν ακροδεξιός υποτίθεται, μας έχει πει ότι ιδεολογικά ξεπερνά κάθε φραγμό -μέχρι και στο ΚΚΕ φθάνει η χάρη του.

Βαρύς ο όρος. Ωστόσο, και χωρίς ουδεμία επιθυμία αναζωπύρωσης παλαιών παθών, νομίζω ότι έχει έρθει η ώρα για έναν νηφάλιο προβληματισμό.

Το να χρεώνεται συνολικά στον συντηρητικό χώρο η Χούντα και (πολύ περισσότερο) τα εγκλήματά της είναι το λιγότερο γελοίο. Δημοκρατικοί άνθρωποι υπήρχαν και υπάρχουν σε όλους τους χώρους. Όπως και όσοι δεν έχουν ηθικούς δισταγμούς προκειμένου να ωφεληθούν.

Ποια ήταν τα κίνητρα των Απριλιανών δεν είναι εύκολο να το αποδείξουμε, αλλά μια καλή ιδέα έχουμε όλοι. Ο ξένος δάκτυλος διαδραμάτισε προφανή ρόλο. Ήταν αυτονόητο ότι στη συνέχεια θα αναζητούσαν πατήματα μέσα στον λαό για να μείνουν στην εξουσία. Πολιτικά το τρίπτυχο Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια δεν έχει κανένα περιεχόμενο. Πρόκειται για τρεις βασικότατους κοινωνικούς άξονες, και της σύγχρονης ακόμα Ελλάδας. Αν κάτι κατάφεραν οι χουντικοί ήταν να ευτελίσουν τους συγκεκριμένους όρους. Τίποτε περισσότερο. Απαραίτητος και ένας κατά φαντασίαν εχθρός, από τον οποίο θα μας προστάτευαν. Οι συνθήκες ήταν απλά ευνοϊκές για να στοχοποιηθεί η Αριστερά -που φρόντιζε με τη ρητορική και τη δράση της να δίνει και την αφορμή νομιμοποίησης του αντικομμουνισμού.

Όσο γελοίος ακούγεται ο κομμουνιστικός κίνδυνος, τόσο επικίνδυνο είναι και το επαναστατικό κάλεσμα των κομμάτων της Αριστεράς. Μέχρι και σήμερα το ΚΚΕ μιλά για αντίσταση στο "αστικό" σύστημα, ενώ ο κ. Αλαβάνος σιγοντάρει κάθε προσπάθεια αναστάτωσης της χώρας. Όροι όπως επανάσταση, εξέγερση, αντίσταση και αντάρτικο πόλεων, πλην της ακραίας ρητορικής υπερβολής, δεν έχουν καμία θέση σε μία σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία. Μέχρι όμως το σημείο να μιλήσουμε για απειλή του πολιτεύματος και των κοινωνικών δομών η απόσταση είναι τεράστια, διότι οι δυνάμεις που σε αυτό αποσκοπούν είναι ελάχιστες.

Η παθογένεια του πολιτικού συστήματος έχει πολλές αιτίες. Η βασικότερη όμως είναι ότι ως Έθνος δεν κλείσαμε ποτέ τους ανοιχτούς ιστορικούς λογαριασμούς.

Δεν εξετάσαμε ψύχραιμα τον Εμφύλιο, τα έργα και τις ημέρες της τότε Αριστεράς, που μπορεί να μη συνιστούσαν πραγματικό "κομμουνιστικό κίνδυνο", ήταν όμως αναμφίβολα επιζήμια. Αντιθέτως τα ηρωοποιήσαμε.

Δαιμονοποίησαμε τον "αποστάτη" Μητσοτάκη, φτάσαμε στο σημείο να του αποδίδουμε και μερίδιο ευθύνης για την ίδια τη Δικτατορία! Ουδέποτε όμως προβληματιστήκαμε για τις υπερβολές του Γεωργίου Παπανδρέου που αποσταθεροποίησαν έτι περαιτέρω ένα ετοιμόρροπο πολιτικό σύστημα. Του απονείμαμε και τον τίτλο του Γέρου της Δημοκρατίας, για τη βία και τη νοθεία που κατήγγειλε αλλά δεν κατάφερε ποτέ να αποδείξει.

Εν τέλει βολευτήκαμε με τον όρο "σταγονίδια" για τους υποστηρικτές της Δικτατορίας και τους πετάξαμε στην άκρη...

Συνεχίζουμε την ιστορική μας πορεία ανέμελα ψάχνοντας καινούργιους φανταστικούς εχθρούς, εντός και εκτός συνόρων, χωρίς να έχουμε αξιολογήσει αντικειμενικά το παρελθόν μας, χωρίς να έχουμε συμφιλιωθεί μαζί του.

Τα άλυτα εθνικά μας κόμπλεξ θα συνεχίσουμε να τα βρίσκουμε μπροστά μας όσο προστατεύουμε τον εαυτό μας από την αλήθεια.

14/4/09

Εκτός επικαιρότητας

Εγγενής εθνική αδυναμία η πρωτόγονη συμπεριφορά που επιδεικνύει το σύγχρονο (;) ελληνικό Κράτος, το βυθισμένο σε πλήθος προβλημάτων, που αντί να τα αποδεχθεί, να τα μελετήσει και να τα κατανοήσει, εξαντλείται στην αναζήτηση δικαιολογιών, αλλά και "υπευθύνων". Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν υπεύθυνοι ή ότι αυτοί δεν πρέπει να τιμωρούνται. Όταν, όμως, το Κράτος αποφασίζει να κινηθεί, το μόνο που επιδιώκει είναι να δημιουργήσει νέες θέσεις υπευθύνων. Να αποτινάξει δηλαδή την ευθύνη από πάνω του.

Μπορώ να δώσω δεκάδες παραδείγματα αργομίσθων, άχρηστων επιτροπών και δυσλειτουργικών οργανισμών χωρίς λόγο ύπαρξης. Επιλέγω απλά το πιο πρόσφατο: Με αφορμή το τραγικό περιστατικό στη σχολή του ΟΑΕΔ, τα ΜΜΕ κουνούν το δάκτυλο στον οργανισμό γιατί έπαυσε το πρόγραμμα Συμβουλευτικής των σπουδαστών, ενώ και η αντιπολίτευση εξήγγειλε την εφαρμογή προγράμματος υποστήριξης των μαθητών με την πρόσληψη ψυχολόγων στα σχολεία.

Φυσικά, αμφιβάλλω περί του αν αξιολογήθηκε η επιτυχία του προγράμματος Συμβουλευτικής του ΟΑΕΔ. Το θέμα είναι ότι έπαψε να λειτουργεί, και άρα το έδαφος είναι πρόσφορο για κριτική. Και ξεπερνώ τον εμφανή ρουσφετολογικό χαρακτήρα της πρόσληψης ψυχολόγων στα σχολεία. Μία ολόκληρη επαγγελματική ομάδα με απασχόληση αμφιβόλου αντικειμένου (οι ψυχολόγοι δε δικαιούνται ούτε να διαγνώσουν μία διαταραχή του ψυχισμού, ούτε πολύ περισσότερο να συνταγογραφήσουν φάρμακα για να τη θεραπεύσουν -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε διαθέτουν τις απαιτούμενες γνώσεις) και με αναντιστοιχία πτυχιούχων - θέσεων εργασίας σίγουρα θα υποδεχθεί με ενθουσιασμό κάθε σχετική σκέψη.

Από την άλλη, η "σχολική" ψυχολογική υποστήριξη έχει ήδη δοκιμασθεί. Πιθανότατα το ευρύ κοινό δε γνωρίζει ότι εδώ και μία δεκαετία έχουν εφαρμοσθεί πιλοτικά προγράμματα, τα οποία, ωστόσο, δεν αξιολογήθηκαν θετικά από την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η συζήτηση και η όλη λογική της μου φέρνει στον νου το τι έχει γίνει στον Στρατό. Όπως όλοι γνωρίζουμε η θητεία δεν είναι για κανέναν τόσο σκληρή όσο κάποτε. Παρά λοιπόν την πανθομουλογούμενη "χαλάρωση" υπάρχουν παιδιά που εξακολουθούν να εκδηλώνουν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά στο διάστημα κατά το οποίο υπηρετούν. Η δική μου εμπειρία λέει ότι σημερα ένας φαντάρος μπορεί να αυτοκτονήσει μόνο λόγω ανίας, αυτό, ωστόσο, δε σημαίνει ότι νέοι με το υπόβαθρο μιας διαταραχής της ψυχικής σφαίρας αποκλείεται να εξωθηθούν σε ακραίες συμπεριφορές, όντες σε περιβάλλον απομόνωσης από τα αγαπημένα τους πρόσωπα και το οικείο σε αυτούς περιβάλλον.

Στον Στρατό, λοιπόν, ο εφιάλτης του φιλόδοξου καραβανά είναι μια αυτοκτονία. Έτσι ο κάθε διοικητής, όσο σκληρός κι αν είναι, δεν το ρισκάρει και λαμβάνει τα μέτρα του. Σε κάθε "αποκλίνουσα" με τη γενικότατη έννοια συμπεριφορά (είτε πρόκειται για απειθαρχία, είτε για επιθετικότητα, είτε για ο,τιδήποτε άλλο) ο κλήρος πέφτει στον γιατρό. Πουθενά αλλού η ιατρική ιδιότητα δεν χαίρει τέτοιας εκτίμησης όσο στις Ένοπλες Δυνάμεις. Τον λόγο τον ανέφερα πιο πάνω. Σε κάθε ατυχές περιστατικό η δικαιολογία θα είναι έτοιμη. Εμείς κάναμε το καθήκον μας και τον στείλαμε στον γιατρό. Γιατί αυτός δε διαπίστωσε κάτι... δικό του θέμα. Αυτό γίνεται τώρα με τα σχολεία. Τάχα καλοπροαίρετα, κάποιοι κοιτάνε να αποποιηθούν των ευθυνών τους. Σε επόμενο τέτοιο περιστατικό η επωδός θα είναι "έχουμε Ψυχίατρο". Και λοιπόν;

Επί έναν ολόκληρο χρόνο μεγάλο μέρος της ψυχολογικής υποστήριξης των στρατευμένων πέρναγε από τα χέρια μου και από τα χέρια άλλων ομοίων μου. Με μηδενική εμπειρία, με ποικίλουσες γνώσεις Ψυχιατρικής, αλλά με υπευθυνότητα και όρεξη, ελπίζω από όλους. Υποδέχθηκα εκατοντάδες φαντάρους στις μονάδες τους, αφού με το που παρουσιάζονται πρέπει να τους βλέπει γιατρός. Έγιναν κοινωνός πλήθους προβληματισμών, ανησυχιών, άκουσα και ένα σωρό βλακείες. Απειλήθηκα και με μήνυση, όταν θέλησα να παραπέμψω σε ψυχίατρο στρατιώτη παρά τη θέλησή του (φοβόταν μη στιγματισθεί)!

Η εμπειρία αυτή, λοιπόν, δε με καθιστά ειδικό, αλλά μου επιτρέπει ορισμένες παρατηρήσεις.

Η ανίχνευση μιας αρχόμενης ψυχικής διαταραχής απαιτεί καθημερινή επαφή. Συνεδρίες μισής ή μίας ώρας σε καμία περίπτωση δεν αρκούν. Στο δικό μου μυαλό, εκτός φυσικά των συγγενών και οικείων, εκείνοι που πρέπει να επαγρυπνούν είναι οι εκπαιδευτικοί που έχουν συχνότατη επαφή και στενή σχέση με τους νέους που έχουν στα χέρια τους. Ο ρόλος τους όμως εξαντλείται στην επισήμανση των προβλημάτων συμπεριφοράς των παιδιών στους κηδεμόνες τους. Εκεί δεν έχουμε να κάνουμε με μεταβίβαση ευθύνης, αλλά με την επιβεβλημένη ανάληψή της από τους μόνους αρμόδιους: αυτούς που έφεραν τα παιδιά στον κόσμο και ανέλαβαν την ανατροφή τους.

Έγραφα και στην προηγούμενη ανάρτηση ότι δεν επιτρέπεται αβασάνιστα να αποδίδουμε κάθε παραβατική συμπεριφορά σε κοινωνικά αίτια. Το ίδιο ισχύει και με τις διαταραχές της ψυχικής σφαίρας. Δεν μπορεί να αναδεικνύονται σε μόνιμη δικαιολογία, όμως όταν υπάρχουν πρέπει να μην αγνοούνται.

Το σχολικό περιβάλλον είναι πολύ σκληρό, γιατί τα παιδιά είναι σκληρά στη συμπεριφορά τους. Οι συνομήλικοί τους αποτελούν συχνότατα αντικείμενο χλευασμού, οι μικρότεροι ψυχολογικής κακοποίησης. Σε αυτό το σκληρό περιβάλλον ο κάθε νέος αντιδρά διαφορετικά. Ψυχικές νόρμες δεν υπάρχουν. Ο καθένας μας είναι διαφορετικός.

Τέλος είναι βασικότατο το παιδί να συνεργασθεί, να ζητήσει βοήθεια. Βοήθεια θα ζητήσει από όσους εμπιστεύεται, όχι από τους ξένους, όσο καλοί επαγγελματίες κι αν είναι. Και η σχέση εμπιστοσύνης χτίζεται πρώτα μέσα στο σπίτι.

Συνυπολογίζοντας όλα τα παραπάνω, η γνώμη μου για τη φιλόδοξη πρόταση της ψυχολογικής υποστήριξης στα σχολεία έχει ήδη διαφανεί. Και γυρίζω στον Στρατό...

Πέραν της τηλεφωνικής γραμμής υποστήριξης (που θεωρώ ότι έχει προσφέρει), λειτουργεί και ο θεσμός της ΟΨΜ. Της Ομάδας Ψυχοκοινωνικής Μέριμνας, περιφερόμενων, δηλαδή, από μονάδα σε μονάδα ψυχολόγων (που κάνουν κι αυτοί τη θητεία τους) οι οποίοι "εξετάζουν" τους οπλίτες. Αφιερώνουν 5 με 10 λεπτά στον καθένα και εν τέλει μοιράζουν και ταμπέλες: ΑΧΙΦ, Άτομα Χρήζοντα Ιδιαίτερης Φροντίδας. Αηδιαστικός όρος. Κάθε παιδί που ντύνεται στο χακί και αφήνει το σπίτι του, αξίζει "ιδιαίτερης" φροντίδας.

Αλλά το ζήτημα είναι η ευθύνη. Βάλαμε το ΑΧΙΦ, τα είπαμε ξεμπερδέψαμε. Ο διοικητής βλέπει την ταμπέλα και φωνάζει τον... γιατρό! Για να κάνει τι; Απλά για να φαίνεται ότι νοιάστηκε. Και αν ο γιατρός φοβηθεί, μπορεί να παραπέμψει στον ψυχίατρο. Ο κύκλος τελειώνει με καμιά αναβολή ή καμιά μέρα άδεια παραπάνω... Και μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχα, ξέροντας ότι οι ψυχολόγοι είναι στον Στρατό και επαγρυπνούν! Μπράβο στο υπουργείο Άμυνας για την υπέροχη σύλληψη και την ακόμα καλύτερη εκτέλεση.

Είτε πρόκειται για τον λοχαγό ή τον διοικητή, είτε για τον καθηγητή, είτε για τον εργοδότη, οι ευθύνες δεν εξαντλούνται στις άμεσα απορρέουσες από τη θέση. Η στήριξη των συνανθρώπων μας είναι δική μας υπόθεση. Δε φταίει η άδικη κοινωνία, αλλά οι αδιάφοροι πολίτες της.

Το σημαντικότερο όμως κεφάλαιο για την ισορροπημένη ψυχική ανάπτυξη των παιδιών αποτελούν οι γονείς, η οικογένεια. Αντί λοιπόν η Πολιτεία να αναλώνεται σε ανόητα μέτρα που γράφουν στα ΜΜΕ και μετά ξεχνιούνται, ήρθε η ώρα να μελετήσει και να αναπτύξει ουσιαστική κοινωνική πολιτική.

Ίσως ο αναγνώστης να αναρωτιέται για το άσχετο του θέματος με την επικαιρότητα. Τόσα πολιτικά θέματα προσφέρονται για συζήτηση, π.χ. η ανεξάρτητη εφημερίδα που εν όψει δημοσίων έργων φέρνει 7,5% μπροστά το ΠαΣοΚ... Αλλά αυτό είναι άλλο ένα τεράστιο πρόβλημα: Ακόμα και όταν ασχολούμαστε με σοβαρά θέματα αδυνατούμε να το πράξουμε με σοβαρό τρόπο...

13/4/09

Η βία και τα αδιέξοδα της κοινωνίας

Η αυτοκτονία του σπουδαστή του ΟΑΕΔ στην Αθήνα συνοδεύτηκε από τον τραυματισμό τριών ατόμων, αλλά και από σειρά σχολίων και δηλώσεων. Η παρουσίαση των ΜΜΕ είχε τα συνηθισμένα χαρακτηριστικά της μελό υπερβολής, με τα τετριμμένα συνοδευτικά. Αφήνοντας στην άκρη τους περιττούς λυρισμούς, το συγκεκριμένο περιστατικό ενδοσχολικής βίας χρειάζεται προσεκτική προσέγγιση.

Ο κ. Αλαβάνος (δε με εξέπληξε είναι η αλήθεια), έθεσε το θέμα σε μία ευρύτερη βάση. Η κοινωνία οδηγεί τη νεολαία σε "αδιέξοδα", και τα αδιέξοδα στη βία. Το απλοϊκό αυτό σχήμα βασανίζει εδώ και σχεδόν μισό χρόνο (ή μισό αιώνα;) τη χώρα μας. Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να το εξετάσουμε με σοβαρότητα.

Η βία έχει μάλλον αμφισβητούμενη πατρότητα. Η αδικία, τα αδιέξοδα, τα (προσωπικά, οικογενειακά ή ευρύτερα) προβλήματα, η ατιμωρησία, έχει κατά καιρούς υποστηριχθεί ότι γεννούν βία, η οποία ως εκ τούτου διαθέτει και πολλές εκφάνσεις: Βίαιες είναι οι ρατσιστικές επιθέσεις π.χ. των μελών ακροδεξιών οργανώσεων εναντίον λαθρομεταναστών. Αλλά και οι καταστροφές των αναρχικών. Και οι πυροβολισμοί στα σχολεία. Και οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 17 Νοέμβρη. Αυτονόητο. Αλλά ο αντίλογος είναι άμεσος, συγκρίνω ανόμοια πράγματα. Ή μήπως όχι;

Εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος. Στην Ελλάδα, όχι μόνο εδώ ίσως, συνηθίζουμε να αξιολογούμε την εκνομία με (ασαφή) κριτήρια γύρω από τα κίνητρα που οδήγησαν σε αυτήν.

Για παράδειγμα, η ληστεία μιας Τράπεζας γίνεται πολύ καλύτερα ανεκτή από τον ξυλοδαρμό του λαθρομετανάστη. Πέραν του ότι από τον άπληστο τραπεζίτη δε θα λείψουν τα λεφτά, η "απαλλοτρίωση" υπέρ των αναγκών του αγώνα ή των (όποιων) αναξιοπαθούντων δεν ενοχλεί, δε "συγκλονίζει".

Όταν η 17 Νοέμβρη εκτελούσε εν ψυχρώ τους συνεργάτες της Χούντας, ικανοποιούσε το λαϊκό περί δικαίου αίσθημα και κάλυπτε το κενό της Πολιτείας. Είναι το λιγότερο ειρωνικό ότι, κατά τα άλλα, η θανατική καταδίκη μάς μοιάζει απάνθρωπη.

Το εσκεμμένα για εκδοτικούς λόγους προκλητικό πόνημα του κ. Ανδρουλάκη προ ετών προκάλεσε αντιδράσεις (το λιγότερο αναμενόμενες), που όμως αποτελούσαν εκφράσεις του "σκοταδισμού". Τα βιβλία που παραδίδονται στην πυρά κάθε φορά που καίγεται το βιβλιοπωλείο του κ. Άδωνι Γεωργιάδη προφανώς σχετίζονται με την πρόοδο και το ανοιχτό πνεύμα. Ελάχιστοι φαίνεται να ενοχλούνται, ανεξάρτητα από τη λογοτεχνική ή όποια άλλη αξία ενδέχεται να έχουν -ή να μην έχουν.

Δεν έχει φυσικά νόημα να συνεχίσω να απαριθμώ περιστατικά από τα οποία καταδεικνύεται πόσο διαφορετική είναι η προσέγγιση της "κοινωνίας" στις διάφορες εκφράσεις της βίας. Αυτό ακριβώς είναι το χειρότερο σημάδι της παρακμής της.

Όταν οι ξυλοδαρμοί, οι δολοφονίες, οι καταστροφές, γίνονται ανεκτές με μια δικαιολογία, είτε πρόκειται για τα εγκλήματα της Χούντας ή της "δεξιάς", είτε για την φτώχεια, την οικονομική κρίση και την ανεργία, είτε για τα "αδιέξοδα" του κ. Αλαβάνου, υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Και δε μιλώ αφηρημένα για χαλάρωση του κοινωνικού ιστού, εμπέδωση του αισθήματος ανασφάλειας στους πολίτες, διασάλευση της τάξης, ή ο,τιδήποτε άλλο από όσα ακούμε κατά κόρον τελευταία.

Υπάρχει πρόβλημα στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε ως πολίτες τη Δημοκρατία και τα προβλήματα που εμφανίζονται στο πλαίσιο που αυτή ορίζει. Η σύνδεση της βίας με τα κοινωνικά ζητήματα υποκρύπτει σε έναν βαθμό την αποδοχή και την παραίτηση. Και τελικά τη νομιμοποίηση στην κοινωνική συνείδηση. Φτάνουμε στο σημείο να δικαιολογούμε ενέργειες που αμελλητί θα έπρεπε να καταδικάζουμε, θεωρώντας, υπεραπλουστευμένα όπως ο ηγέτης του ΣυΡιζΑ, ότι αυτονόητα εκπορεύονται από τα "προβλήματα".

Παράλληλα η επίκληση των νόμων και η απαίτηση τήρησης αυτών αποδοκιμάζεται ως συντηρητικό και οπισθοδρομικό κατάλοιπο του γραφικού "ησυχία, τάξις και ασφάλεια". Ο νόμος και η τάξη, ωστόσο, δεν αποτελούν ούτε αυτοσκοπό, ούτε τροχοπέδη της προόδου, αλλά ένα πλαίσιο κοινής αποδοχής. Ένα κοινωνικό συμβόλαιο, στην πραγματικότητα απολύτως απαραίτητο για την ομαλή συμβίωση και την ανάπτυξη δραστηριότητας.

Στη χώρα μας αντιθέτως, ειδικά από τον Δεκέμβριο και μετά, επικρατεί ένα επαναστατικό παραλήρημα. Λάθος. Πάντα υπήρχε. Πάντα κάποιος μας καλούσε σε αντίσταση, σε αγώνα ενάντια στην εξουσία, στο σύστημα, στο κράτος. Όμως ποτέ άλλοτε, από το 1974 και μετά, δεν υπήρξαμε ως κοινωνικό σύνολο τόσο ευεπίφοροι στα επαναστατικά καλέσματα.

Κανείς δεν αρνείται την ύπαρξη της αδικίας, της φτώχειας, των δυσκολιών. Όμως σε μία δημοκρατική κοινωνία η βία δεν έχει καμία θέση. Και, πολύ περισσότερο, πολιτικοί που για μικροκομματικούς λόγους ανάγουν επανειλημμένως παράνομες, παράλογες ή κατακριτέες ενέργειες σε αποτέλεσμα, έκφραση ή μορφή αντίδρασης στα προβλήματα που προκύπτουν, πρέπει να σκέφτονται διπλά πριν μιλήσουν. Διότι αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω και ένας άνθρωπος που να πιστεύει ότι ο 18χρονος σκότωσε και αυτοκτόνησε λόγω π.χ. της υψηλής ανεργίας, όπως ο κ. Αλαβάνος εκτιμά.

ΥΓ: Από το περιστατικό αυτό προέκυψε και η πρόταση για τους Ψυχολόγους στα σχολεία, θέμα το οποίο χρήζει επίσης μεγάλης κουβέντας.

5/4/09

Η θέση των καθηγητών

Ο σύλλογος καθηγητών του Γενικού Λυκείου Λευκίμμης μου απέστειλε με e-mail δελτίο τύπου το οποίο εξέδωσε σχετικά με τη γνωστή υπόθεση του μαθητή, στην οποία αναφέρθηκα στην προηγούμενη ανάρτηση. Όπως πάντοτε, όταν υπάρχει τοποθέτηση των άμεσα ενδιαφερομένων, έτσι και τώρα, και με δεδομένη την αδιαφορία των λαλίστατων κατά τα άλλα ΜΜΕ για τη θέση των εκπαιδευτικών, δημοσιεύω το σύνολο του κειμένου:


ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΕΥΚΙΜΜΗΣ
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Τις τελευταίες ημέρες αρκετά από τα ΜΜΕ ασχολήθηκαν με την υπόθεση μαθητή του σχολείου μας, ο οποίος επανεντάχτηκε στην Α΄ τάξη μετά από φοίτησή του στην Γ΄ Λυκείου. Λέχθηκαν πολλά ανεύθυνα και ανακριβή από διάφορες πλευρές, σπιλωθήκαν προσωπικότητες και συνειδήσεις και ουδείς δυστυχώς αναζήτησε την αλήθεια, ουδείς θέλησε να ασχοληθεί με αυτήν.

Εμείς υπεύθυνα οφείλουμε να αποκαταστήσουμε την αλήθεια με όσο πιο λίγα λόγια είναι δυνατόν.

Το έτος 2006-2007 ο μαθητής φοιτούσε στην Α΄ τάξη του σχολείου μας. Η φοίτηση του, όπως και άλλων συμμαθητών του, με σχετική πράξη του συλλόγου στην καθιερωμένη συνεδρίαση του Μαΐου, κρίθηκε ανεπαρκής καθώς οι απουσίες του μαθητή είχαν υπερβεί το προβλεπόμενο εκ του νόμου όριο.

Περί τα τέλη Αυγούστου του 2007 κοινοποιείται στο σχολείο δια της Διευθύνσεως Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κέρκυρας απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Ιωανίννων περί αναστολής της σχετικής πράξης του Συλλόγου των διδασκόντων του σχολείου μας, που αφορούσε το χαρακτηρισμό φοίτησης του μαθητή. Έτσι ο μαθητής προσήλθε στις εξετάσεις της Α΄ τάξης το Σεπτέμβριο μήνα. Ο μαθητής πέρασε με επιτυχία τις εξετάσεις, η δε επιείκεια των καθηγητών του ήταν δεδομένη, όπως προκύπτει από τον έλεγχο επίδοσης του μαθητή. Το σχολικό έτος 2007-2008 ο μαθητής φοίτησε κανονικά στη Β΄ τάξη και κατά το τρέχον σχ. έτος 2008-2009.

Στις 20-2-2009 μας κοινοποιήθηκε από το Υπ.Ε.Π.Θ., (Ενιαίος Διοικητικός Τομέας Α/θμιας και Β/θμιας Εκπ/σης, Δ/νση Σπουδών Τμήμα Γ) δια της Δ/νσεως Β/θμιας Εκπαίδευσης Κέρκυρας η τελεσίδικη απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Ιωαννίνων, με την οποία κληθήκαμε να εφαρμόσουμε τη δικαστική απόφαση με την οποία απορριπτόταν η αίτηση των κηδεμόνων του μαθητή (με την οποία ζητούσαν ακύρωση της πράξης των διδασκόντων που αφορούσε το χαρακτηρισμό φοίτησης του υιού τους). Ουσιαστικά, δηλαδή, η απόφαση δικαιώνει το σύλλογο διδασκόντων του Γενικού Λυκείου Λευκίμμης ως προς την απόφαση που αφορούσε τη φοίτηση του μαθητή στο σχολείο το σχολ. έτος 2006-2007.

Επειδή δεν είμαστε νομικοί προβήκαμε άμεσα σε ερώτημα στο Υπ.Ε.Π.Θ. (Ενιαίος Διοικητικός Τομέας Α/θμιας και Β/θμιας Εκπ/σης, Δ/νση Σπουδών Τμήμα Γ), δια της Δ/νσεως Β/θμιας Εκπαίδευσης Κέρκυρας, και ζητήσαμε διευκρινήσεις σχετικά με το σε ποια τάξη θα εντάξουμε το μαθητή. Το Υπ.Ε.Π.Θ., (Ενιαίος Διοικητικός Τομέας Α/θμιας και Β/θμιας Εκπ/σης, Δ/νση Σπουδών Τμήμα Γ) μας απάντησε υπενθυμίζοντάς μας τη σχετική νομοθεσία σύμφωνα με την οποία «οι δικαστικές αποφάσεις είναι άμεσα εκτελεστές και ανατρέχουν στο χρόνο τέλεσης της πράξης». Παράλληλα με το ίδιο έγγραφο δινόταν η δυνατότητα στο σύλλογο των διδασκόντων για λόγους επιείκειας και παιδαγωγικούς λόγους να δεχτεί να συνεχίσει ο μαθητής το τρέχον σχολικό έτος τη φοίτηση του στην Α΄τάξη, αντί να επαναλάβει την Α΄τάξη από το επόμενο σχολικό έτος.

Ακριβώς αυτό έπραξε ο σύλλογος των διδασκόντων.

Μετά έναν και πλέον μήνα κύκλοι του Υπουργείου, που καθώς δηλώνουν δε γνώριζαν την υπόθεση, δια των τηλεοπτικών μέσων αναγγέλλουν την απόφαση του Υπουργείου για ένταξη του μαθητή στην Γ΄τάξη, θεωρώντας την απόφαση του συλλόγου διδασκόντων δεδομένη τυπική διαδικασία. Επικαλούμενοι, επιπλέον, σχετική γνωμοδότηση που αναφέρεται στη «διακριτική ευχέρεια» του συλλόγου διδασκόντων «να ανακαλέσει ενόψει των νέων πραγματικών δεδομένων την αναμφισβήτητα νόμιμη πράξη του». (Δηλαδή ναι μεν καλώς πράξατε, αλλά…)

Και φυσικά υπάρχουν «νέα δεδομένα». Νέες ύβρεις, νέες ψυχολογικές πιέσεις, νέες σπιλώσεις συνειδήσεων…

Κάτω από ένα τέτοιο κλίμα καλούνται οι καθηγητές του σχολείου να εκπληρώσουν το παιδαγωγικό τους έργο. Ταπεινωμένοι και υποταγμένοι στις βουλήσεις της επικοινωνιακής τακτικής. Περνώντας στους μαθητές τους το μήνυμα: «κοιτάτε, όλοι είσαστε ίσοι απέναντι στο το νόμο, αλλά αν διαθέτετε και μερικά χρήματα και μία πράξη προσωρινών ασφαλιστικών μέτρων που εύκολα εξασφαλίζεται, αν κάνετε χρήση του ακριβοπληρωμένου τηλεοπτικού χρόνου υπερέχετε σαφώς των άλλων». Εξ άλλου όλα σ’ αυτό τον τόπο γίνονται δια τηλεοπτικών ανακοινώσεων.

Τι θα πουν στους άλλους δεκατρείς συμμαθητές του ανωτέρω μαθητή, που απορρίφθηκαν με την ίδια «αναμφισβήτητα νόμιμη πράξη» του συλλόγου των διδασκόντων; Μα αυτοί ήταν παιδιά άλλου θεού. Δεν διέθεταν χρήματα οι γονείς τους ή δεν είχαν καν γονείς ενδεχομένως. Καλά να πάθουν, απαντά κανείς εκ του μακρόθεν.

Κι εμείς πώς θα αντικρίσουμε αυτούς τους μαθητές μας;

Και ποιος να νοιαστεί για αυτό;

Και ποια σημασία έχει εξάλλου;

Και το μήνυμα περνάει πανελλαδικά: «Μάθετε τα γράμματα έξω από τα σχολεία. Ε, τι χρειάζονται κι αυτά; Και στο σπίτι το ίδιο είναι. Με λίγα ευρουλάκια κάνεις μία αναστολή και μετά την υπόθεση την αναλαμβάνουν τα κανάλια. Ε, άντε και μία γνωμοδότηση. Από την Α΄ στη Γ΄!. Πάντα υπάρχουν παράθυρα». Οι αριθμοί έχασαν την απολυτότητα τους. Τι 114, τι 118, τι 218; Ε, και λίγο παραπάνω, τι πειράζει ; Το ίδιο είναι. Και ποιος θα ορίσει το ύψος του πήχη των απουσιών; Η υποκειμενική επιείκεια φυσικά. Και το μπαλάκι στους κάτω. Σε αυτούς που προσπαθούν βλακωδώς ακόμα να «κρατούν Θερμοπύλες».

Κι ύστερα. Τι χρειαζόμαστε εμείς οι δάσκαλοι του δημόσιου σχολείου; Άντε το πολύ κάποιους επιτηρητές, όχι απαραίτητα εκπαιδευτικούς.

Σίγουρα έτσι όλοι βολευόμαστε.

Όλοι, εκτός από την παιδεία.


Ενδεχομένως το παραπάνω δελτίο τύπου να έχει εκδοθεί εδώ και αρκετές ημέρες και να μην το είχα αντιληφθεί, αλλά αυτό δεν έχει καμία σημασία. Ευχαριστώ τους καθηγητές του σχολείου για την επισήμανση για έναν σημαντικότατο λόγο: διότι οι μόνοι πραγματικά ανθρωπιστικοί λόγοι έχουν να κάνουν με αυτούς: Τήρησαν και εφήρμοσαν τον νόμο. Και γι' αυτό λοιδωρήθηκαν! Πραγματικά η θέση στην οποία έχουν περιέλθει κάθε άλλο παρά αξιοζήλευτη είναι.

Δείτε τις νέες πτυχές της υπόθεσης όπως πλέον προκύπτουν:

Η απάντηση του υπουργείου όταν έγιναν αρχικά δεκτά τα ασφαλιστικά μέτρα ήταν ότι οι δικαστικές αποφάσεις είναι άμεσα εκτελεστέες. Το υπουργείο σήμερα άλλαξε γνώμη, και η τελεσίδικη απόφαση παρανόμως ανατράπηκε. Μια απόφαση που άμεσα έπρεπε να εκτελεστεί!

Τους ανθρωπιστικούς και παιδαγωγικούς λόγους το υπουργείο τους είχε εξαντλήσει στον αρχικό χειρισμό της τελεσίδικης απόφασης: Επέτρεψε ο μαθητής να ενταχθεί στην Α' Λυκείου, εν μέσω της σχολικής χρονιάς, για να μη χάσει και όλη τη φετινή χρονιά του, και να μπορέσει να προαχθεί από την Α' στη Β' Λυκείου φέτος τον Ιούνιο. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο εν λόγω μαθητής έπρεπε να παρακολουθήσει όλη την Α' Λυκείου από την αρχή, του χρόνου; Από την αρχή του χαρίστηκαν, αλλά αυτό δεν έφτανε.

Τον ρόλο των ΜΜΕ τον περιγράφουν αναλυτικά οι καθηγητές του σχολείου και τον έχω ήδη επισημάνει. Αλλά το τι λέγεται και τι γράφεται δε θα είχε καμία σημασία, αν η πολιτική ηγεσία αυτής της χώρας δε χαρακτηριζόταν από φαιδρότητα, ανικανότητα, ευκαιριακού χαρακτήρα και αποκλειστικά επικοινωνιακή πολιτική. Όσα έρθουν κι όσα πάνε, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Και το χειρότερο όλων είναι ότι αγνοούν την ίδια την ύπαρξη συνεπειών! Να δούμε τι θα κάνουν τώρα που (με μαθηματική ακρίβεια) τέτοιες προσφυγές θα πολλαπλασιαστούν, μετά το επιτυχές προηγούμενο. Αλλά οι του υπουργείου κοιμούνται όρθιοι.

Έχουν ανοίξει και τον διάλογο για την αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος... Για να διδάξουν ότι οι νόμοι υπάρχουν για να παραβιάζονται, ότι οι εκπαιδευτικοί και η διδασκαλία περιττεύουν και ότι μόνο με απατεωνιές μπορείς να προκόψεις, σε μια χώρα όπως την έχουν καταντήσει.

Κλείνοντας, πιάνομαι από μία φράση του δελτίου τύπου και λέω τούτο προς τους καθηγητές του σχολείου:

Συνεχίστε να φυλάτε Θερμοπύλες. Οι μόνες "Θερμοπύλες" που μας έχουν απομείνει έχουν ένα όνομα: Αξιοπρέπεια. Μην αφήσετε πέντε γελοίους να αμφισβητήσουν τη δική σας.

Συνεχίστε να κάνετε τη δουλειά σας.

Συνεχίστε να τηρείτε τον νόμο και μην υποκύπτετε στην παραβίαση του αλλά, κυρίως, στην παραβίαση της λογικής στην οποία σας εξαναγκάζουν.

Είμαστε λίγοι. Είμαστε αδύναμοι. Αλλά είμαστε μαζί σας.