13/4/09

Η βία και τα αδιέξοδα της κοινωνίας

Η αυτοκτονία του σπουδαστή του ΟΑΕΔ στην Αθήνα συνοδεύτηκε από τον τραυματισμό τριών ατόμων, αλλά και από σειρά σχολίων και δηλώσεων. Η παρουσίαση των ΜΜΕ είχε τα συνηθισμένα χαρακτηριστικά της μελό υπερβολής, με τα τετριμμένα συνοδευτικά. Αφήνοντας στην άκρη τους περιττούς λυρισμούς, το συγκεκριμένο περιστατικό ενδοσχολικής βίας χρειάζεται προσεκτική προσέγγιση.

Ο κ. Αλαβάνος (δε με εξέπληξε είναι η αλήθεια), έθεσε το θέμα σε μία ευρύτερη βάση. Η κοινωνία οδηγεί τη νεολαία σε "αδιέξοδα", και τα αδιέξοδα στη βία. Το απλοϊκό αυτό σχήμα βασανίζει εδώ και σχεδόν μισό χρόνο (ή μισό αιώνα;) τη χώρα μας. Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να το εξετάσουμε με σοβαρότητα.

Η βία έχει μάλλον αμφισβητούμενη πατρότητα. Η αδικία, τα αδιέξοδα, τα (προσωπικά, οικογενειακά ή ευρύτερα) προβλήματα, η ατιμωρησία, έχει κατά καιρούς υποστηριχθεί ότι γεννούν βία, η οποία ως εκ τούτου διαθέτει και πολλές εκφάνσεις: Βίαιες είναι οι ρατσιστικές επιθέσεις π.χ. των μελών ακροδεξιών οργανώσεων εναντίον λαθρομεταναστών. Αλλά και οι καταστροφές των αναρχικών. Και οι πυροβολισμοί στα σχολεία. Και οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 17 Νοέμβρη. Αυτονόητο. Αλλά ο αντίλογος είναι άμεσος, συγκρίνω ανόμοια πράγματα. Ή μήπως όχι;

Εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος. Στην Ελλάδα, όχι μόνο εδώ ίσως, συνηθίζουμε να αξιολογούμε την εκνομία με (ασαφή) κριτήρια γύρω από τα κίνητρα που οδήγησαν σε αυτήν.

Για παράδειγμα, η ληστεία μιας Τράπεζας γίνεται πολύ καλύτερα ανεκτή από τον ξυλοδαρμό του λαθρομετανάστη. Πέραν του ότι από τον άπληστο τραπεζίτη δε θα λείψουν τα λεφτά, η "απαλλοτρίωση" υπέρ των αναγκών του αγώνα ή των (όποιων) αναξιοπαθούντων δεν ενοχλεί, δε "συγκλονίζει".

Όταν η 17 Νοέμβρη εκτελούσε εν ψυχρώ τους συνεργάτες της Χούντας, ικανοποιούσε το λαϊκό περί δικαίου αίσθημα και κάλυπτε το κενό της Πολιτείας. Είναι το λιγότερο ειρωνικό ότι, κατά τα άλλα, η θανατική καταδίκη μάς μοιάζει απάνθρωπη.

Το εσκεμμένα για εκδοτικούς λόγους προκλητικό πόνημα του κ. Ανδρουλάκη προ ετών προκάλεσε αντιδράσεις (το λιγότερο αναμενόμενες), που όμως αποτελούσαν εκφράσεις του "σκοταδισμού". Τα βιβλία που παραδίδονται στην πυρά κάθε φορά που καίγεται το βιβλιοπωλείο του κ. Άδωνι Γεωργιάδη προφανώς σχετίζονται με την πρόοδο και το ανοιχτό πνεύμα. Ελάχιστοι φαίνεται να ενοχλούνται, ανεξάρτητα από τη λογοτεχνική ή όποια άλλη αξία ενδέχεται να έχουν -ή να μην έχουν.

Δεν έχει φυσικά νόημα να συνεχίσω να απαριθμώ περιστατικά από τα οποία καταδεικνύεται πόσο διαφορετική είναι η προσέγγιση της "κοινωνίας" στις διάφορες εκφράσεις της βίας. Αυτό ακριβώς είναι το χειρότερο σημάδι της παρακμής της.

Όταν οι ξυλοδαρμοί, οι δολοφονίες, οι καταστροφές, γίνονται ανεκτές με μια δικαιολογία, είτε πρόκειται για τα εγκλήματα της Χούντας ή της "δεξιάς", είτε για την φτώχεια, την οικονομική κρίση και την ανεργία, είτε για τα "αδιέξοδα" του κ. Αλαβάνου, υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Και δε μιλώ αφηρημένα για χαλάρωση του κοινωνικού ιστού, εμπέδωση του αισθήματος ανασφάλειας στους πολίτες, διασάλευση της τάξης, ή ο,τιδήποτε άλλο από όσα ακούμε κατά κόρον τελευταία.

Υπάρχει πρόβλημα στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε ως πολίτες τη Δημοκρατία και τα προβλήματα που εμφανίζονται στο πλαίσιο που αυτή ορίζει. Η σύνδεση της βίας με τα κοινωνικά ζητήματα υποκρύπτει σε έναν βαθμό την αποδοχή και την παραίτηση. Και τελικά τη νομιμοποίηση στην κοινωνική συνείδηση. Φτάνουμε στο σημείο να δικαιολογούμε ενέργειες που αμελλητί θα έπρεπε να καταδικάζουμε, θεωρώντας, υπεραπλουστευμένα όπως ο ηγέτης του ΣυΡιζΑ, ότι αυτονόητα εκπορεύονται από τα "προβλήματα".

Παράλληλα η επίκληση των νόμων και η απαίτηση τήρησης αυτών αποδοκιμάζεται ως συντηρητικό και οπισθοδρομικό κατάλοιπο του γραφικού "ησυχία, τάξις και ασφάλεια". Ο νόμος και η τάξη, ωστόσο, δεν αποτελούν ούτε αυτοσκοπό, ούτε τροχοπέδη της προόδου, αλλά ένα πλαίσιο κοινής αποδοχής. Ένα κοινωνικό συμβόλαιο, στην πραγματικότητα απολύτως απαραίτητο για την ομαλή συμβίωση και την ανάπτυξη δραστηριότητας.

Στη χώρα μας αντιθέτως, ειδικά από τον Δεκέμβριο και μετά, επικρατεί ένα επαναστατικό παραλήρημα. Λάθος. Πάντα υπήρχε. Πάντα κάποιος μας καλούσε σε αντίσταση, σε αγώνα ενάντια στην εξουσία, στο σύστημα, στο κράτος. Όμως ποτέ άλλοτε, από το 1974 και μετά, δεν υπήρξαμε ως κοινωνικό σύνολο τόσο ευεπίφοροι στα επαναστατικά καλέσματα.

Κανείς δεν αρνείται την ύπαρξη της αδικίας, της φτώχειας, των δυσκολιών. Όμως σε μία δημοκρατική κοινωνία η βία δεν έχει καμία θέση. Και, πολύ περισσότερο, πολιτικοί που για μικροκομματικούς λόγους ανάγουν επανειλημμένως παράνομες, παράλογες ή κατακριτέες ενέργειες σε αποτέλεσμα, έκφραση ή μορφή αντίδρασης στα προβλήματα που προκύπτουν, πρέπει να σκέφτονται διπλά πριν μιλήσουν. Διότι αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω και ένας άνθρωπος που να πιστεύει ότι ο 18χρονος σκότωσε και αυτοκτόνησε λόγω π.χ. της υψηλής ανεργίας, όπως ο κ. Αλαβάνος εκτιμά.

ΥΓ: Από το περιστατικό αυτό προέκυψε και η πρόταση για τους Ψυχολόγους στα σχολεία, θέμα το οποίο χρήζει επίσης μεγάλης κουβέντας.

Δεν υπάρχουν σχόλια: