14/4/09

Εκτός επικαιρότητας

Εγγενής εθνική αδυναμία η πρωτόγονη συμπεριφορά που επιδεικνύει το σύγχρονο (;) ελληνικό Κράτος, το βυθισμένο σε πλήθος προβλημάτων, που αντί να τα αποδεχθεί, να τα μελετήσει και να τα κατανοήσει, εξαντλείται στην αναζήτηση δικαιολογιών, αλλά και "υπευθύνων". Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν υπεύθυνοι ή ότι αυτοί δεν πρέπει να τιμωρούνται. Όταν, όμως, το Κράτος αποφασίζει να κινηθεί, το μόνο που επιδιώκει είναι να δημιουργήσει νέες θέσεις υπευθύνων. Να αποτινάξει δηλαδή την ευθύνη από πάνω του.

Μπορώ να δώσω δεκάδες παραδείγματα αργομίσθων, άχρηστων επιτροπών και δυσλειτουργικών οργανισμών χωρίς λόγο ύπαρξης. Επιλέγω απλά το πιο πρόσφατο: Με αφορμή το τραγικό περιστατικό στη σχολή του ΟΑΕΔ, τα ΜΜΕ κουνούν το δάκτυλο στον οργανισμό γιατί έπαυσε το πρόγραμμα Συμβουλευτικής των σπουδαστών, ενώ και η αντιπολίτευση εξήγγειλε την εφαρμογή προγράμματος υποστήριξης των μαθητών με την πρόσληψη ψυχολόγων στα σχολεία.

Φυσικά, αμφιβάλλω περί του αν αξιολογήθηκε η επιτυχία του προγράμματος Συμβουλευτικής του ΟΑΕΔ. Το θέμα είναι ότι έπαψε να λειτουργεί, και άρα το έδαφος είναι πρόσφορο για κριτική. Και ξεπερνώ τον εμφανή ρουσφετολογικό χαρακτήρα της πρόσληψης ψυχολόγων στα σχολεία. Μία ολόκληρη επαγγελματική ομάδα με απασχόληση αμφιβόλου αντικειμένου (οι ψυχολόγοι δε δικαιούνται ούτε να διαγνώσουν μία διαταραχή του ψυχισμού, ούτε πολύ περισσότερο να συνταγογραφήσουν φάρμακα για να τη θεραπεύσουν -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε διαθέτουν τις απαιτούμενες γνώσεις) και με αναντιστοιχία πτυχιούχων - θέσεων εργασίας σίγουρα θα υποδεχθεί με ενθουσιασμό κάθε σχετική σκέψη.

Από την άλλη, η "σχολική" ψυχολογική υποστήριξη έχει ήδη δοκιμασθεί. Πιθανότατα το ευρύ κοινό δε γνωρίζει ότι εδώ και μία δεκαετία έχουν εφαρμοσθεί πιλοτικά προγράμματα, τα οποία, ωστόσο, δεν αξιολογήθηκαν θετικά από την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η συζήτηση και η όλη λογική της μου φέρνει στον νου το τι έχει γίνει στον Στρατό. Όπως όλοι γνωρίζουμε η θητεία δεν είναι για κανέναν τόσο σκληρή όσο κάποτε. Παρά λοιπόν την πανθομουλογούμενη "χαλάρωση" υπάρχουν παιδιά που εξακολουθούν να εκδηλώνουν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά στο διάστημα κατά το οποίο υπηρετούν. Η δική μου εμπειρία λέει ότι σημερα ένας φαντάρος μπορεί να αυτοκτονήσει μόνο λόγω ανίας, αυτό, ωστόσο, δε σημαίνει ότι νέοι με το υπόβαθρο μιας διαταραχής της ψυχικής σφαίρας αποκλείεται να εξωθηθούν σε ακραίες συμπεριφορές, όντες σε περιβάλλον απομόνωσης από τα αγαπημένα τους πρόσωπα και το οικείο σε αυτούς περιβάλλον.

Στον Στρατό, λοιπόν, ο εφιάλτης του φιλόδοξου καραβανά είναι μια αυτοκτονία. Έτσι ο κάθε διοικητής, όσο σκληρός κι αν είναι, δεν το ρισκάρει και λαμβάνει τα μέτρα του. Σε κάθε "αποκλίνουσα" με τη γενικότατη έννοια συμπεριφορά (είτε πρόκειται για απειθαρχία, είτε για επιθετικότητα, είτε για ο,τιδήποτε άλλο) ο κλήρος πέφτει στον γιατρό. Πουθενά αλλού η ιατρική ιδιότητα δεν χαίρει τέτοιας εκτίμησης όσο στις Ένοπλες Δυνάμεις. Τον λόγο τον ανέφερα πιο πάνω. Σε κάθε ατυχές περιστατικό η δικαιολογία θα είναι έτοιμη. Εμείς κάναμε το καθήκον μας και τον στείλαμε στον γιατρό. Γιατί αυτός δε διαπίστωσε κάτι... δικό του θέμα. Αυτό γίνεται τώρα με τα σχολεία. Τάχα καλοπροαίρετα, κάποιοι κοιτάνε να αποποιηθούν των ευθυνών τους. Σε επόμενο τέτοιο περιστατικό η επωδός θα είναι "έχουμε Ψυχίατρο". Και λοιπόν;

Επί έναν ολόκληρο χρόνο μεγάλο μέρος της ψυχολογικής υποστήριξης των στρατευμένων πέρναγε από τα χέρια μου και από τα χέρια άλλων ομοίων μου. Με μηδενική εμπειρία, με ποικίλουσες γνώσεις Ψυχιατρικής, αλλά με υπευθυνότητα και όρεξη, ελπίζω από όλους. Υποδέχθηκα εκατοντάδες φαντάρους στις μονάδες τους, αφού με το που παρουσιάζονται πρέπει να τους βλέπει γιατρός. Έγιναν κοινωνός πλήθους προβληματισμών, ανησυχιών, άκουσα και ένα σωρό βλακείες. Απειλήθηκα και με μήνυση, όταν θέλησα να παραπέμψω σε ψυχίατρο στρατιώτη παρά τη θέλησή του (φοβόταν μη στιγματισθεί)!

Η εμπειρία αυτή, λοιπόν, δε με καθιστά ειδικό, αλλά μου επιτρέπει ορισμένες παρατηρήσεις.

Η ανίχνευση μιας αρχόμενης ψυχικής διαταραχής απαιτεί καθημερινή επαφή. Συνεδρίες μισής ή μίας ώρας σε καμία περίπτωση δεν αρκούν. Στο δικό μου μυαλό, εκτός φυσικά των συγγενών και οικείων, εκείνοι που πρέπει να επαγρυπνούν είναι οι εκπαιδευτικοί που έχουν συχνότατη επαφή και στενή σχέση με τους νέους που έχουν στα χέρια τους. Ο ρόλος τους όμως εξαντλείται στην επισήμανση των προβλημάτων συμπεριφοράς των παιδιών στους κηδεμόνες τους. Εκεί δεν έχουμε να κάνουμε με μεταβίβαση ευθύνης, αλλά με την επιβεβλημένη ανάληψή της από τους μόνους αρμόδιους: αυτούς που έφεραν τα παιδιά στον κόσμο και ανέλαβαν την ανατροφή τους.

Έγραφα και στην προηγούμενη ανάρτηση ότι δεν επιτρέπεται αβασάνιστα να αποδίδουμε κάθε παραβατική συμπεριφορά σε κοινωνικά αίτια. Το ίδιο ισχύει και με τις διαταραχές της ψυχικής σφαίρας. Δεν μπορεί να αναδεικνύονται σε μόνιμη δικαιολογία, όμως όταν υπάρχουν πρέπει να μην αγνοούνται.

Το σχολικό περιβάλλον είναι πολύ σκληρό, γιατί τα παιδιά είναι σκληρά στη συμπεριφορά τους. Οι συνομήλικοί τους αποτελούν συχνότατα αντικείμενο χλευασμού, οι μικρότεροι ψυχολογικής κακοποίησης. Σε αυτό το σκληρό περιβάλλον ο κάθε νέος αντιδρά διαφορετικά. Ψυχικές νόρμες δεν υπάρχουν. Ο καθένας μας είναι διαφορετικός.

Τέλος είναι βασικότατο το παιδί να συνεργασθεί, να ζητήσει βοήθεια. Βοήθεια θα ζητήσει από όσους εμπιστεύεται, όχι από τους ξένους, όσο καλοί επαγγελματίες κι αν είναι. Και η σχέση εμπιστοσύνης χτίζεται πρώτα μέσα στο σπίτι.

Συνυπολογίζοντας όλα τα παραπάνω, η γνώμη μου για τη φιλόδοξη πρόταση της ψυχολογικής υποστήριξης στα σχολεία έχει ήδη διαφανεί. Και γυρίζω στον Στρατό...

Πέραν της τηλεφωνικής γραμμής υποστήριξης (που θεωρώ ότι έχει προσφέρει), λειτουργεί και ο θεσμός της ΟΨΜ. Της Ομάδας Ψυχοκοινωνικής Μέριμνας, περιφερόμενων, δηλαδή, από μονάδα σε μονάδα ψυχολόγων (που κάνουν κι αυτοί τη θητεία τους) οι οποίοι "εξετάζουν" τους οπλίτες. Αφιερώνουν 5 με 10 λεπτά στον καθένα και εν τέλει μοιράζουν και ταμπέλες: ΑΧΙΦ, Άτομα Χρήζοντα Ιδιαίτερης Φροντίδας. Αηδιαστικός όρος. Κάθε παιδί που ντύνεται στο χακί και αφήνει το σπίτι του, αξίζει "ιδιαίτερης" φροντίδας.

Αλλά το ζήτημα είναι η ευθύνη. Βάλαμε το ΑΧΙΦ, τα είπαμε ξεμπερδέψαμε. Ο διοικητής βλέπει την ταμπέλα και φωνάζει τον... γιατρό! Για να κάνει τι; Απλά για να φαίνεται ότι νοιάστηκε. Και αν ο γιατρός φοβηθεί, μπορεί να παραπέμψει στον ψυχίατρο. Ο κύκλος τελειώνει με καμιά αναβολή ή καμιά μέρα άδεια παραπάνω... Και μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχα, ξέροντας ότι οι ψυχολόγοι είναι στον Στρατό και επαγρυπνούν! Μπράβο στο υπουργείο Άμυνας για την υπέροχη σύλληψη και την ακόμα καλύτερη εκτέλεση.

Είτε πρόκειται για τον λοχαγό ή τον διοικητή, είτε για τον καθηγητή, είτε για τον εργοδότη, οι ευθύνες δεν εξαντλούνται στις άμεσα απορρέουσες από τη θέση. Η στήριξη των συνανθρώπων μας είναι δική μας υπόθεση. Δε φταίει η άδικη κοινωνία, αλλά οι αδιάφοροι πολίτες της.

Το σημαντικότερο όμως κεφάλαιο για την ισορροπημένη ψυχική ανάπτυξη των παιδιών αποτελούν οι γονείς, η οικογένεια. Αντί λοιπόν η Πολιτεία να αναλώνεται σε ανόητα μέτρα που γράφουν στα ΜΜΕ και μετά ξεχνιούνται, ήρθε η ώρα να μελετήσει και να αναπτύξει ουσιαστική κοινωνική πολιτική.

Ίσως ο αναγνώστης να αναρωτιέται για το άσχετο του θέματος με την επικαιρότητα. Τόσα πολιτικά θέματα προσφέρονται για συζήτηση, π.χ. η ανεξάρτητη εφημερίδα που εν όψει δημοσίων έργων φέρνει 7,5% μπροστά το ΠαΣοΚ... Αλλά αυτό είναι άλλο ένα τεράστιο πρόβλημα: Ακόμα και όταν ασχολούμαστε με σοβαρά θέματα αδυνατούμε να το πράξουμε με σοβαρό τρόπο...

Δεν υπάρχουν σχόλια: