25/7/10

Ανωνυμία. Δικαίωμα;

Στα μπλογκ, η ανωνυμία είναι δικαίωμα.

Ο άτυπος κανόνας των social media ετέθη εν αμφιβόλω πιο έντονα από ποτέ μετά τη δολοφονία του Σωκράτη Γκιόλια. Ίσως αποτελεί ειρωνεία ότι τα ίδια (συμβατικά) ΜΜΕ που πριν από 3-4 χρόνια απέδιδαν διαστάσεις κινήματος στα ιστολόγια, σήμερα βάλλουν εναντίον τους. Εκδήλωση φόβου απέναντι στο νέο, αντίδραση σε μια απειλή ή κάτι βαθύτερο;

Στην υπερβολή του "κινήματος" αντέδρασα πολύ νωρίς. Πάντοτε υποστήριζα ότι τα ιστολόγια έχουν τόση αξία και δύναμη, όση το κοινωνικό κενό που είχαν τη δυναμική να καλύψουν: την απουσία ουσιαστικού διαλόγου. Η επιχειρηματολογία έχει εκλείψει -σαν η "ξύλινη" γλώσσα των πολιτικών να έχει υιοθετηθεί από όλους μας. Δεν ήταν μόνο η δυνατότητα, για πρώτη φορά, να απευθυνόμαστε σε απεριόριστο πρακτικά κοινό, αλλά η ελευθερία! Η ανωνυμία... Απαλλαγμένος από κάθε περιορισμό, αφήνοντας στην άκρη το παρελθόν του, ο καθένας μπορεί να μοιραστεί τις σκέψεις του. Δεν πρόκειται απλά για ατολμία, για φόβο να αναλάβουμε την ευθύνη των λόγων μας, αλλά για κάτι πολύ ουσιαστικότερο, κυριολεκτικά. Η προσοχή επικεντρώνεται στην ουσία ενός κειμένου, και όχι στο πρόσωπο που υπογράφει.

Αυτό το πλεονέκτημα των μπλογκ φαίνεται πως τίθεται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που γίνεται σε λάθος βάση, και ίσως στο άμεσο μέλλον η ισοπεδωτική λογική της κυβερνητικής γραφειοκρατίας το αφαιρέσει από όλους μας. Η έννοια του "κατά τον νόμο υπεύθυνου", δηλαδή ενός προσώπου που θα μπορεί να... δέχεται μηνύσεις (!) φαίνεται πως υπάρχουν σκέψεις να εισαχθεί και στην μπλογκόσφαιρα. Ανέφικτο ή όχι, δικαιολογείται;

Αγανακτισμένοι από την κατάντια των συμβατικών ΜΜΕ, ολοένα και περισσότεροι πολίτες επιλέγουν, όχι απλά το Διαδίκτυο, αλλά τα μπλογκ για την ενημέρωσή τους -και αυτό είναι επικίνδυνο. Και σπεύδω να εξηγήσω τι εννοώ...

Ορισμένες δραστηριότητες μάθαμε να τις χαρακτηρίζουμε ως λειτουργήματα. Αυτό (πέρα από την απροθυμία ένταξης στο ΙΚΑ, όπως εσχάτως μας δίδαξαν οι δικαστικοί) γεννά σειρά πρόσθετων υποχρεώσεων που συνοψίζονται ως δεοντολογία και, ενίοτε, δεν αποτελούν απλά αφηρημένες οδηγίες, αλλά σαφέστατα νομοθετήματα (ο κώδικας ιατρικής δεοντολογίας π.χ. αποτελεί νόμο του Κράτους). Όπως ο γιατρός προασπίζει την ίδια τη ζωή, ο δικαστής απονέμει δικαιοσύνη, ο συνήγορος υπερασπίζεται τον πελάτη του ακόμη και αν γνωρίζει ότι είναι ένοχος και ο ιερέας καθοδηγεί όσους τον εμπιστεύονται σε μια ζωή πιο ενάρετη, έτσι και ο δημοσιογράφος υπηρετεί την αλήθεια.

Στην πράξη η κατάσταση διαφοροποιείται. Φακελάκια, κυκλώματα, εξαρτήσεις από συμφέροντα... Ακόμα όμως κι αν έρθει μια στιγμή που η παρακμή της κοινωνίας μας διαφθείρει όλους τους κατ' όνομα λειτουργούς, ακόμα και τότε, θα έχουμε τη δυνατότητα να διαχωρίσουμε το σωστό από το λάθος, με μόνο κριτήριο, ακριβώς, τη δεοντολογία -το "δέον είναι".

Γιατί τα γράφω όλα αυτά;

Η άνθηση των ενημερωτικών ιστολογίων είναι ένα φαινόμενο ανεξήγητο. Δε χρειάζεται παρά κοινός νους για να αντιληφθεί κανείς ότι πίσω τους κρύβονται επαγγελματίες δημοσιογράφοι. Δεν υπάρχει τίποτα το μεμπτό σε αυτό. Μόνο που δεν πρόκειται για ιστολόγια, αλλά για ενημερωτικά σάιτ. Το μπλόγκινγκ προϋποθέτει τον ερασιτεχνισμό. Μπορεί να αποσπά πάρα πολύ χρόνο, αλλά, όταν εξελίσσεται σε κύρια δραστηριότητα, εκφυλίζεται.

Η διαφορά του σάιτ από το μπλογκ είναι χαώδης. Ο μπλόγκερ μοιράζεται τις σκέψεις του και γεγονότα, στα οποία είτε συμμετείχε, είτε έτυχε να τα γνωρίζει άμεσα. Αυτή είναι και η έννοια του μπλογκ: να μοιράζεσαι κομμάτια της δικής σου ζωής και σκέψεις δικές σου σε ένα διαδικτυακό ημερολόγιο (web-log), που απετέλεσε την αρχική έννοια του όρου. Η ιντερνετική δημοσιογραφία είναι κάτι άλλο, σημαντικότερο ίσως, αλλά πολύ διαφορετικό. Ένα ενημερωτικό μπλογκ δεν μπορεί να είναι μπλογκ. Είναι απλά αποφυγή των κανόνων δεοντολογίας που διέπουν το δημοσιογραφικό λειτούργημα.

Όχι, ούτε κι εγώ πιστεύω ότι η δημοσιογραφία είναι υγιής. Όμως είναι το λιγότερο ανόητο να βρίζω και να αμφισβητώ όσα διαβάζω και ακούω ενυπόγραφα από μεγαλοδημοσιογράφους, και ταυτόχρονα να πιστεύω ό,τι ανώνυμα διαβάζω στο ίντερνετ νομίζοντας αφελέστατα ότι πολεμώ το σύστημα. Και εκείνα δημοσιογράφοι τα γράφουν άλλωστε, χωρίς κανείς να γνωρίζει ποια συμφέροντα υπηρετούν και ποιες εξαρτήσεις τους καθοδηγούν.

Όλοι μας έχουμε και εξαρτήσεις, και εμμονές. Άλλο όμως είναι το να γράφουμε απλά τη γνώμη μας, και άλλο να παρουσιάζουμε ειδήσεις. Άνθρωποι που δεν εκτιμώ καθόλου, όπως ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος ή η Έλλη Στάη, χωρίς να κρύβονται πίσω από την ανωνυμία των ιστολογίων, επώνυμα και τίμια, διατηρούν ενημερωτικές ιστοσελίδες.

Δεν τα βάζω με όσους αρθρογραφούν στα δημοφιλή ενημερωτικά ιστολόγια -πώς θα μπορούσα άλλωστε, με την ανύπαρκτη δυναμική αυτού του μπλογκ... Πολύ περισσότερο δε θα μπορούσα να στραφώ κατά ενός ανθρώπου που έπεσε νεκρός από τις σφαίρες της ηλιθιότητας. Όχι εγώ, που τόσες φορές και τόσο έντονα έχω καταδικάσει τη βία.

Δεν μπορώ, ωστόσο, παρά να καταλήξω στο συμπέρασμα ότι η ενημέρωση από τα μπλογκ αποτελεί νοσηρή εξέλιξη, που εκφυλίζει το μέσο. Με αυτή την έννοια, ναι, έχουν δίκιο οι κήνσορες της ηθικής και της δεοντολογίας. Όποιος τίθεται στην υπηρεσία της ενημέρωσης οφείλει να σέβεται τους κανόνες. Ακόμα, όμως, και αν ορισμένοι εκμεταλλεύονται τη δύναμη των μπλογκ, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταδικάζουμε το μέσο και να βάλλουμε συλλήβδην εναντίον του.

Πίσω από όλη την υποκρισία ίσως πραγματικά αυτήν τη φορά να κρύβεται κάτι άλλο: Η προσπάθεια τιθάσευσης της σκέψης και αποχαύνωσης του κόσμου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: