10/8/11

Ποιοι θα έχουν βγει χαμένοι τότε άραγε;

Η λειτουργία και ανάπτυξη των ελληνικών ιστολογίων υπήρξε στρεβλή γιατί υπήρξε σπασμωδική. Στο νέο μέσο αποδόθηκαν ανύπαρκτες διαστάσεις, με κυριότερο λάθος τον χαρακτηρισμό του ως ενημερωτικό, και όχι απλά ως μέσο επικοινωνίας. Ακόμη χειρότερα, λειτούργησε και ως μέσο πληροφόρησης, με αποτέλεσμα όλοι όσοι ενέπαιζαν τους τηλεοπτικούς δημοσιογραφικούς αστέρες για το επίπεδό τους, να ασπαστούν την ανεξέλεγκτη, ανώνυμη και ανεύθυνη ερασιτεχνική δημοσιογραφία.

Όσοι ξορκίζουν τα ιντερνετικά καλούδια δε διαφέρουν σε τίποτε από τη γιαγιά που αντιμετώπιζε την τηλεόραση ως σατανά, στη γνωστή γελοιογραφία. Οφείλουμε να είμαστε ανοικτοί στην τεχνολογία, απλά και μόνο διότι σε αντίθετη περίπτωση οι εξελίξεις θα μας προσπεράσουν. Δεν τίθεται λοιπόν ερώτημα για το αν τα blog είναι "καλό ή κακό". Κακός είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν.

Εάν από την αρχή αποδεχόμασταν κάθε πληροφορία ως δυνητικά αναληθή, το νέο μέσο δε θα είχε τον αντίκτυπο που απέκτησε, αλλά σίγουρα θα λειτουργούσε μέσα σε ένα πλαίσιο περισσότερο ρεαλιστικό. Αντιθέτως, η φράση "το έγραψαν τα blog" έχει σχεδόν αντικαταστήσει το κλασικό "το είπε η τηλεόραση". Μόνο που η τηλεόραση, η εφημερίδα κ.λπ. λογοδοτεί (όπως και όσο λογοδοτεί). Το ίδιο δεν ίσχυε για τους bloggers.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται φυσικά στον αναγνώστη (όπως αντίστοιχα στον τηλεθεατή) που κάνει επιλογές "χαμηλού επιπέδου". Πριν από έναν χρόνο η τραγική δολοφονία ενός δημοσιογράφου, διαχειριστή ιστολογίου που φιλοξένησε κατά καιρούς τις πιο ελεεινές αναρτήσεις και σχόλια, έβαλε στη συζήτηση την ευθύνη ημών, των ιστολογούντων. Δεν έχει σημασία κατά πόσον υπάρχουν ή όχι στοιχεία οργανωμένου εγκλήματος, με διαδικτυακές σπείρες που εκβιάζουν, συκοφαντούν ή υποκινούν άνομες συμπεριφορές. Αυτό που έχει σημασία είναι το ποιοι είμαστε και τι επιδιώκουμε -αν επιδιώκουμε κάτι.

Παρότι στα περισσότερα ιστολόγια επαναλαμβάνονται ανούσιες κοινοτυπίες, πολλοί "επαναστάτες" bloggers απεκαταστάθησαν στα κλασικά ΜΜΜ, αυτά ακριβώς που υποτίθεται ότι θα κατέλυαν. Αντιστρόφως, πίσω από δημοφιλή ιστολόγια κρύφτηκαν δημοσιογράφοι (κατά κανόνα της κακιάς ώρας), που βρήκαν εκεί τον τρόπο για να παρακάμψουν νόμους και δεοντολογία. Η ανοησία του "κινήματος των bloggers" δε βελτίωσε σε τίποτε τον δημόσιο διάλογο.

Δικαίως ή αδίκως, από την πρώτη στιγμή λειτουργίας αυτού του blog επιχειρηματολογώ καταρρίπτοντας όλα τα στερεότυπα που συνοδεύουν το νέο μέσο. Με το νομοσχέδιο που ετοιμάζει το υπουργείο Δικαιοσύνης μάλλον, τελικά, δικαιώνομαι πικρά. Η περίφημη διαδικτυακή "αυτορρύθμιση" δε λειτούργησε. Είναι τραγικό, αλλά ποτέ άλλοτε η ανθρωπότητα δεν είχε στη διάθεσή της τόσες παραστάσεις, τόσες αφορμές και τόσες ευκαιρίες για διάλογο, και ποτέ άλλοτε αυτός ο διάλογος δεν υπήρξε χαμηλότερης στάθμης. Η αυτοδιαχείριση δεν απέβαλε τα αισχρά "ενημερωτικά" blog, αλλά τα κατέστησε παντοδύναμα.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η ανωνυμία παραμένει ή όχι δικαίωμα, αλλά να αντιληφθούμε τις αιτίες που κατέστησαν αναγκαία την άρση της. Δε φταίει ούτε το υπουργείο, ούτε το ίδιο το μέσο, αλλά όλοι όσοι το κακοποιήσαμε.

Και είναι πραγματικά κρίμα, για τον πιο απλό αλλά ξεχασμένο λόγο: Όλοι πρέπει να έχουμε το θάρρος της γνώμης μας και, στο βαθμό που μπορούμε να την τεκμηριώσουμε, οφείλουμε (πρώτα στον εαυτό μας) να βγούμε μπροστά, καθαρά και δυνατά, χωρίς να κρυβόμαστε. Όμως οι ανώνυμες αναρτήσεις αποδεσμεύουν το κείμενο από την υπογραφή του συντάκτη του και όλο το βάρος δεν πέφτει στο ποιος γράφει, αλλά στο τι γράφει. Και η ουσία περιορίζεται στο ουσιαστικό. Ακριβώς, δηλαδή, το αντίθετο από αυτό που μας θύμισε ο κ. Μανδραβέλης (Ποιος το είπε αυτό;... Α, δεν έχει καμιά σημασία.). Αυτό που έχει σημασία πρέπει να είναι η τεκμηρίωση μιας άποψης, όχι η ταυτότητα όποιου τη διατυπώνει.

Με την ανάμιξη προσωπικών απόψεων και πληροφόρησης το παιχνίδι αλλάζει. Μία αστοιχείωτη θέση απορρίπτεται από τον αναγνώστη, αλλά η δημοσίευση ανακριβών πληροφορών μπορεί να προκαλέσει τεράστια ζημία και προφανώς πρέπει να διώκεται ποινικά.

Κάποτε υποστήριξα ότι το ιστολόγιο είναι απλά ένα χόμπι. Κάποιοι δεν καταλάβαιναν ότι ένα χόμπι μπορεί να μην έχει τη βαρύτητα του μέσου ενημέρωσης, αλλά είναι χαλαρό και ελεύθερο. Αφού κάθε ανοησία που γράφεται και αναρτάται προς δημόσια θέα αντιμετωπίζεται πια σαν τηλεγράφημα του Associated Press, οι όροι του παιχνιδιού μοιραία θα αλλάξουν.

Και στοιχηματίζω τα πενιχρά μου υπάρχοντα ότι με την άρση της ανωνυμίας (αν εφαρμοστεί συνολικά -που δεν το πιστεύω) τα λίγα αξιόλογα ιστολόγια θα χαθούν, αλλά τα ελεεινά και τρισάθλια θα ζήσουν και θα συνεχίσουν να βασιλεύουν.

Ποιοι θα έχουν βγει χαμένοι τότε άραγε;