16/2/13

Το ψαράκι της γυάλας

Χέσε την ιστορία

"Χέσε την ιστορία, έλα να διαβάσουμε Χάκκα!". Η κ. Νάσιουτζικ δεν προκάλεσε την έκπληξη μόνο του γιου της με την αλλόκοτη παραίνεσή της, αλλά και κάθε Έλληνα.

Πρώτα - πρώτα το ύφος και η επιλογή των λέξεων, που κάθε άλλο παρά συνάδουν προς την ιδιότητα της συγγραφέως (ιδιότητα όχι πάντως τυτόσημη με αυτήν του "πνευματικού" ανθρώπου).

Στη συνέχεια η προσβολή προς τα ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα: αν ο γιος της μάθαινε πέντε πράγματα για τον Κολοκοτρώνη ή τους αγωνιστές της Αντίστασης, θα ήξερε ότι οι αγώνες προϋποθέτουν θυσίες και ακάλυπτες φάτσες.

Η προσβολή όμως προς την ελληνική γραμματεία είναι η μεγαλύτερη. "Χέσε την ιστορία που σας μαθαίνουνε, διάβασε Παπαρρηγόπουλο", βγάζει νόημα. "Έλα να διαβάσουμε Πλάτωνα και Αριστοτέλη", για να θαυμάσουν, ίσως, το αιώνιο μεγαλείο του πνεύματος. "Έλα να μελετήσουμε μία τραγωδία του Σοφοκλή", για να γνωρίσουν αξίες και αρχές που θα ανέτρεφαν ένα παιδί διαφορετικό από τα άλλα. Όμως όχι, η συγγραφεύς των καλών προαστίων επιλέγει, αντί της ιστορίας, αμφιβόλου λογοτεχνικής αξίας ιδεολογικά στρατευμένα κείμενα...

Και πάλι, βέβαια, διότι ούτε παιδαγωγικές συμβουλές σκοπεύουμε να παράσχουμε, ούτε λογοτεχνικές αναλύσεις, μένει στον καθέναν να κρατήσει από ένα κείμενο ό,τι νομίζει. Ο Χάκκας στα έργα του προβαίνει σε πολύ εύστοχο σχολιασμό των ηθών της εποχής του. Υπ' αυτήν την έννοια, μπορούν να προκύψουν σημαντικά και ωφέλιμα νοήματα.

Το "Ψαράκι της γυάλας" δεν ξέρω αν το έχει υπόψιν του ο νεαρός αγωνιστής της δημοκρατίας, αν ήταν από αυτά που τού διάβασε η μητέρα του όσο "έχεζαν" την ιστορία. Αν ήταν, θα μπορούσε και πάλι να καταλάβει πολλά: Ότι τότε κανένας δεν καταδεχόταν να αποκρύψει το πρόσωπό του. Ότι οι "αγωνιστές" της εποχής αποδέχονταν τον κίνδυνο, ακόμα και αν κρύβονταν πίσω από καρβέλια και καρπούζια. Και ότι, αργά ή γρήγορα, έψαχναν να βολευτούν στην Καπούη τους.

Το κείμενο του Χάκκα μπορεί κανείς να το δει ως κριτική για την αβουλία των αριστερών της εποχής, για την παραίτησή τους από τον αγώνα. Ή μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι αργά ή γρήγορα οι ποικολόχρωμοι αγωνιστές βλέπουν τα ιδανικά τους να ξεφτίζουν και κρύβονται πίσω από γελοίες δικαιολογίες. Ο καθένας όπως είπαμε κρατάει ό,τι νομίζει από ένα διήγημα.

Όμως η ιστορία είναι άλλη υπόθεση.


Αν το βέλος βρει τον στόχο;


Η γνώση του ιστορικού περιβάλλοντος του διηγήματος θα ήταν αρκετή για να αντιληφθεί κανείς ότι ο αγώνας, τον οποίο αναπολεί με νοσταλγία ο πρωταγωνιστής με το καρπούζι, δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα, ή μάλλον συνέβαλε, σε κάποιον βαθμό, σε αποτέλεσμα καταστροφικό. Δεν αρκεί να διαμαρτυρόμαστε, δεν αρκεί να διαδηλώνουμε φωνάζοντας, βρίζοντας ή καίγοντας. Πρέπει να γνωρίζουμε τι ζητάμε και αν αυτό είναι εφικτό.

Ο "ανένδοτος" του γέρου Παπανδρέου και τα Ιουλιανά δεν έφεραν αποκατάσταση της λειτουργίας του πολιτεύματος. Επέτειναν την απαξίωση των θεσμών, επέτειναν την αστάθεια και προλείαναν το έδαφος για τη δικτατορία. Όσοι έχουν γνώση της εποχής μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι κάποιοι τότε προειδοποιούσαν ότι η όξυνση θα είχε οδυνηρές συνέπειες. Εδώ βέβαια δε θα κρίνουμε την ορθότητα των ιστορικών επιλογών, αλλά τις συνέπειες τους μπορούμε να τις δούμε ολοκάθαρα, αν βέβαια πετάξουμε για λίγο τις ιδεολογικές παρωπίδες.

Σήμερα βιώνουμε αντίστοιχη περίοδο. Το πολίτευμα δυσλειτουργεί, οι θεσμοί έχουν απαξιωθεί, η κοινωνική αναστάτωση κορυφώνεται. Και πάλι. Δεν έχει καμία σημασία αν οι διαμαρτυρίες (που σε μεγάλο βαθμό πηγάζουν από την περικοπή του εισοδήματος και δεν έχουν πραγματικό ιδεολογικό υπόβαθρο) είναι δικαιολογημένες ή όχι, αλλά σε τι μπορεί να οδηγήσουν.

Ένα τόξο κατά του Κοινοβουλίου, κατά του Προεδρικού Μεγάρου ή κατά ενός δικαστηρίου μπορεί ο καθένας να στρέψει. Μετά; Αν το βέλος βρει τον στόχο του, αν καεί το "μπουρδέλο η Βουλή", τι θα ακολουθήσει; Η επανάσταση που αυτά τα εικοσάχρονα απαίδευτα παιδιά ονειρεύτηκαν ή μήπως ο λοχίας και ο Μιχαλολιάκος;

Η αποτυχία συγκεκριμένων προσώπων που κατείχαν αξιώματα τις τελευταίες δεκαετίες μοιραία οδήγησε σε απαξίωση των ίδιων των θεσμών. Ο κακός βουλευτής δεν κρίθηκε ως πρόσωπο, αλλά ως θεσμός. Δεν απέτυχε ο ίδιος, απέτυχε το πολιτικό σύστημα συνολικά.

Δεν είναι άδικη η κρίση αυτή, αλλά εμείς δεν μπορούμε καν να συμφωνήσουμε σε τι συνίσταται η πολιτική επιτυχία και αποτυχία. Ακόμα ονειρευόμαστε το νέο '81 και λεφτά στον λαό, αναδιανομή του πλούτου και άλλα παπανδρεϊκά κουραφέξαλα, αρνούμενοι να δεχτούμε ότι ακριβώς εκεί εντοπίζεται η πηγή του κακού που βιώνουμε σήμερα. Αντίθετα, οι κυνικοί πολιτικοί που εγκαίρως προειδοποίησαν και έδρασαν εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως εχθροί του λαού. Η πλειοψηφία των Ελλήνων ακόμα δεν έχει καταλάβει ότι για τη χρεοκοπία δεν ευθύνεται ο ΓΑΠ που μας έβαλε στο μνημόνιο, αλλά όσοι μοίραζαν επί χρόνια ρουσφέτια και το κατέστησαν αναπόφευκτο διαλύοντας το κράτος.

Σε αυτό, λοιπόν, το περιβάλλον, μερικά παιδάκια, όπως αυτό της κυρίας Νάσιουτζικ, έρχονται να μας καθοδηγήσουν και να μας σώσουν. Με σφαίρες, με ληστείες, με βόμβες σε χύτρες εν μέσω αμέριμνου πλήθους.

Αν δεν είχαν "χέσει την ιστορία", ίσως μπορούσαν στοιχειωδώς να γνωρίζουν ότι όταν καίγεται το "μπουρδέλο" που αποτελεί το θεμέλιο της δημοκρατίας δεν ακολουθεί η επανάσταση του λαού, αλλά η "επανάσταση" του γύψου, του πουλιού και της αρβύλας.

Δεν υπάρχουν σχόλια: