9/1/15

Περί ελευθερίας της έκφρασης...


Η ελευθερία στην εποχή μας και σε ολόκληρο τον κόσμο, όχι μόνο στη χώρα μας, δεν έχει πλέον αποκτήσει απλά παρεξηγημένο περιεχόμενο, αλλά τείνει να κακοποιηθεί εντελώς. Σε κάθε ευκαιρία ακούμε την επίκληση σε κάποιας μορφής ελευθερία που θίγεται. Αν κάτι χρήσιμο μπορεί να βγει από ό,τι έγινε στη Γαλλία για τη χώρα μας και για τον Τύπο είναι ότι δεν πρέπει να επιτρέψουμε η βία όποιας μορφής (και λεκτικής, οπότε δεν μπορεί η ελευθερία τής έκφρασης να μην κινείται εντός ορίων) να γίνει στο μυαλό ορισμένων κομμάτι τής λύσης των προβλημάτων. Όπου και αν απευθύνεται, π.χ. να καεί, να καεί το μπ... η Βουλή. Αν κάποιοι δεν έχουν καταλάβει τι εννοώ ας ακούσουν λίγο Πάνο Καμμένο ή Στέφανο Χίο.

Δυστυχώς, λοιπόν, με οδυνηρό τρόπο ήρθε στην επικαιρότητα το θέμα της ελεύθερης έκφρασης. Μία ιστορία αρκετά πονεμένη. Στο όνομα αυτής πρέπει κάθε αισχρό δημοσίευμα να γίνεται ανεκτό από το θύμα, κάθε απόπειρα εκβίασης μέσω των ανεξέλεγκτων και ανεύθυνων ιστοσελίδων να συνεχίζει απρόσκοπτα, κάθε φορά που ένας φονιάς θέλει δημοσίως να επενδύσει τα εγκλήματά του με ιδεολογικό μανδύα οφείλουμε να παίζουμε το παιχνίδι του. Όποιος διαφωνεί δεν χρειάζεται καν να βάλει τον εαυτό του στη θέση του θύματος υβριστικού δημοσιεύματος. Ας σκεφτεί μία καθημερινή επίσκεψη συμπολίτη του που θα τον κατηγορήσει για διαφθορά στη δουλειά του (εσύ τα παίρνεις, εσύ είσαι φακελάκιας κ.λπ.). Και αυτό ελευθερία έκφρασης είναι, στο πλαίσιο "είμαι ελεύθερος να λέω ό,τι θέλω". Αρκεί, φυσικά, να μη μάς θίγει προσωπικά. Τότε προέχει η αξιοπρέπειά μας που εθίγη...

Η σάτιρα είναι επίσης πονεμένη ιστορία. Ειδικά στον Τύπο, υποτίθεται ότι πρέπει να εξυπηρετεί την ενημέρωση αλλά και την αφύπνιση του κοινού σε θέματα ευαίσθητα. Ενίοτε είναι περισσότερο ωφέλιμο για την κοινωνία και τον προβληματισμό ένα σκίτσο ή ένα σχόλιο που θα φέρει μία μήνυση, παρά η αυτοπροστασία του συντάκτη, του γελοιογράφου ή του εκδότη. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι η γνωστή γελοιογραφία του Χατζόπουλου. Προσβλητική για τις δύο πολιτικούς, αναμφίβολα, ποιος μπορεί όμως να τη χαρακτηρίσει άστοχη; Αν οι ίδιες δεν κατάλαβαν (ή επέλεξαν να αγνοήσουν) το νόημά της και την αιτία της, δικό τους θέμα.

Ωστόσο, υπάρχουν και πρέπει να υπάρχουν όρια. Δεν αναφέρομαι απλά σε περιπτώσεις χυδαίας στοχοποίησης, εξυπηρέτησης συμφερόντων και εκβίασης. Η δημοσίευση π.χ. των προκηρύξεων της 17 Νοέμβρη που έστειλε τον μακαρίτη Φυντανίδη στη φυλακή δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να θεωρηθεί προάσπιση της ελευθερίας της έκφρασης, όταν απλά εξυπηρετεί τους ελεεινούς σκοπούς δολοφόνων που το πρώτο που επιδιώκουν είναι ακριβώς να φιμώσουν διά της εκτέλεσης όλους όσοι η παράνοιά τους τούς υποδεικνύει.

Υπό ιδανικές συνθήκες η ίδια η αυτορρύθμιση του χώρου θα επέβαλλε στους λειτουργούς τής ενημέρωσης το πλαίσιο στο οποίο θα εκινούντο. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει, είναι ίσως σύμπτωμα της εποχής. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ο δημοσιογράφος πρέπει να έχει στον νου του τις αντιδράσεις και να περιορίζεται στα αρεστά ή ουδέτερα. Το μέτρο το θέτει ο νόμος, η ηθική, η δεοντολογία. Ακόμα και η "παρανομία", όταν γίνεται συνειδητά και ο δημοσιογράφος υφίσταται τις συνέπειες, μπορεί να αποτελεί στάση έντιμη. Σωστή ή λάθος δεν έχει σημασία. Ο Φυντανίδης πήγε στη φυλακή και ενδεχομένως να το ήξερε ότι εκεί θα βρεθεί. Έκανε την επιλογή του. Εσφαλμένη, αλλά ανέλαβε το κόστος της.

Το γεγονός ότι η δημοσιογραφική δεοντολογία έχει καταντήσει ανέκδοτο, έχει οδηγήσει στην απολύτως παράλογη αίσθηση ότι όλοι οι δημοσιογράφοι είναι πιόνια, υπηρετούν το αφεντικό τους ή τα κόμματα και λοιπά αντίστοιχα. Το αποτέλεσμα είναι το κοινό να θεωρεί περισσότερο αξιόπιστη κάθε ανοησία που γράφεται στο διαδίκτυο, ανεξέλεγκτα, χωρίς διασταύρωση, λες και δεν κρύβονται άνθρωποι αντίστοιχου ήθους πίσω από τα σάιτ και τα τάχα ανεξάρτητα δημοφιλή μπλογκ. Με άλλα λόγια, επειδή δεν τηρείται η δημοσιογραφική δεοντολογία έχει γίνει στροφή ακριβώς σε όσους εξ αρχής δεν δεσμεύονται από αυτήν!

Κάπως έτσι φτάνουμε να μιλήσουμε για όσα λέγονται κατά καιρούς στη χώρα μας. Σε μία χώρα που όλοι αγανακτούν για τον υποτιθέμενο χριστιανικό φονταμενταλισμό όταν κάποιοι κινούνται νομικά και δικαιώνονται στο δικαστήριο (π.χ. με την ανοησία για τον "Παστίτσιο"), αλλά δεν δείχνουν την ίδια συγκίνηση όταν δολοφονούνται χρυσαυγίτες (προφανώς αυτοί δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα έκφρασης...). Στη χώρα μας με τα όπλα έβγαινε και βγαίνει η ακροαριστερά εδώ και δεκαετίες. Με ευθύνη μεγάλη των ΜΜΕ και της επικρατούσας αριστερίζουσας ιδεολογίας, πλέον βγήκαν και οι χρυσαυγίτες με τα μαχαίρια.

Δεν βγαίνουν (ακόμα) οι χριστιανοί των κατηχητικών, αλλά κατά καιρούς νομίζεις ότι για κάποιους επικρατεί θεοκρατικό καθεστώς επειδή κρέμονται εικόνες στα δικαστήρια. Κακώς, καλώς, άλλη ιστορία. Δεν είναι το πρόβλημα αυτό, ωστόσο. Ας ρίξουμε, λοιπόν, μια ματιά τι γίνεται εκεί όπου πράγματι υπάρχει θρησκευτική βία, ας αφήσουμε τις υπερβολές μας και τις υστερίες και ας ομολογήσουμε ότι, ευτυχώς, τέτοιου τύπου βία δεν ανθεί στη χώρα μας. Και μην ξεχνάμε κάτι άλλο: όταν αγνοούμε υπαρκτά προβλήματα (λαθρομετανάστευση π.χ.) και γιγαντώνουμε (στα λόγια) άλλα ανύπαρκτα, η κοινωνία τιμωρεί και τιμωρεί απρόβλεπτα. Αυτού του τύπου οι υπερβολές είναι που ενίσχυσαν τη Χρυσή Αυγή.

Αλλά θα ασχοληθούμε με περισσότερα προεκλογικά και ακροδεξιά τις επόμενες ημέρες.

Δεν υπάρχουν σχόλια: