18/3/18

Ο σκορπιός και ο βάτραχος

Η γραφική εικόνα του Θεσσαλονικιού με τον φραπέ στο χέρι, να αράζει και να μιλάει για τον ΠΑΟΚ δεν είναι καινούργια, και, όπως συμβαίνει με όλα τα χιουμοριστικά στερεότυπα, όσο μικρή και αν έχει σχέση με την πραγματικότητα άλλο τόσο εκπορεύεται από κάτι υπαρκτό. Η Βόρειος Ελλάδα δεν τεμπελιάζει, δεν ασχολείται όλη μέρα με τα αθλητικά, δεν θέλει να ρίξει μπάρες στα Τέμπη και δεν είναι ΠΑΟΚ. Για την ακρίβεια, ο ασπρόμαυρος "δικέφαλος" πιθανότατα να είναι η πιο αγαπητή ομάδα στη Θεσσαλονίκη (πλην όμως ο Άρης διατηρεί δυνάμεις, ενώ και ο ΠΑΟ κατέχει ισχυρό ποσοστό φιλάθλων στην πόλη) και τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά είναι αναμφίβολα και η πιο μισητή. Δεν νομίζω ότι έχει βρεθεί οπαδός τρίτης ομάδας που να διάκειται φιλικά προς τον ΠΑΟΚ, ενώ οι αδικίες σε βάρος των άλλων ομάδων της Θεσσαλονίκης και της επαρχίας στην Τούμπα είναι παροιμιώδεις.

Οι παλαιότεροι Θεσσαλονικείς αποκαλούσαν τους οπαδούς του ΠΑΟΚ "ρουφιάνους του Βορρά", με αναφορά κυρίως στην εμπλοκή του ΠΑΟΚ στον υποβιβασμό του Ηρακλή. Τότε ο επίσημος Άρης αντιτάχθηκε στη βρώμικη μεθόδευση (ο Ηρακλής δικαιώθηκε στα δικαστήρια, κατόπιν εορτής), ενώ οι παοκτσήδες πανηγύριζαν -όπως άλλωστε έπραξαν και όταν ο Άρης έχασε το πρωτάθλημα στο μπαράζ του Βόλου από το "εντιμότατον σωματείον" του Ολυμπιακού... Στη σύγχρονη εποχή ο ΠΑΟΚ μοίρασε σκοπίμως βαθμούς σε ομάδες που ανταγωνίζονταν κυρίως τον Άρη, με αποκορύφωμα τον δεύτερο υποβιβασμό των κιτρίνων με μία ήττα του ΠΑΟΚ από την Καλαμαριά, για την οποία διαμαρτυρήθηκε ακόμη και ο τότε τερματοφύλακας του δικέφαλου!

Η γραφικότητα των οπαδών του ΠΑΟΚ είναι η υπαρκτή αφορμή του στερεοτύπου που αναφέρθηκε παραπάνω. Πράγματι, οι φίλοι της ομάδας εφευρίσκουν καθημερινά νέα όρια ανοησίας τα οποία σπεύδουν να ξεπεράσουν με ευκολία. Σήμερα π.χ. κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών για την αγνόηση των φύλλων πορείας σε περίπτωση επιστράτευσης αν ο ΠΑΟΚ τιμωρηθεί. Πρωτοφανής θρίαμβος της λογικής, αν σκεφτεί κανείς ότι ο ΠΑΟΚ, αν και κατά τρόπο παντελώς ανιστόρητο*, καπηλεύεται τα πατριωτικά αισθήματα των Ποντίων και των προσφύγων εκ Μικράς Ασίας και Ανατολικής Θράκης και ότι είναι η Βόρεια Ελλάδα που απειλείται σε περίπτωση πολέμου -και όχι, φυσικά, το "κράτος των Αθηνών". Ακόμα και η εμμονή αναφοράς του Ηρακλή ως "οθωμανικού" σωματείου (κατά το πρακτικό ίδρυσής του), δείχνει την περιορισμένη επαφή των παοκτσήδων με την ιστορία, για έναν πολιτιστικό και αθλητικό σύλλογο που εν μέσω οθωμανικής κατοχής υπήρξε σημείο αναφοράς του ελληνισμού στη Θεσσαλονίκη.

Για τον κόσμο του ΠΑΟΚ συνεκτικό στοιχείο υπήρξε αυτό της κοινωνικής αδικίας. Η ομάδα τους δεν έκανε ποτέ συστηματικά πρωταθλητισμό. Στα κύρια ομαδικά αθλήματα έχει μόλις από δύο, μη συνεχόμενες, κατακτήσεις πρωταθλημάτων, στη χειροσφαίριση τρεις και η καλύτερη επίδοση έρχεται στην πετοσφαίριση με τρεις συνεχόμενες, και αυτές τα τελευταία χρόνια. Καλύτερα είναι τα πράγματα μόνο στο... γυναικείο ποδόσφαιρο. Η πιο εμβληματική ομάδα του ΠΑΟΚ υπήρξε η καλαθοσφαιρική τη δεκαετία του 90, με μία μόνο κατάκτηση πρωταθλήματος, σε μία ιστορική αδικία συνύπαρξης με τον μεγάλο Άρη.

Δεν ήταν, λοιπόν, οι επιτυχίες που καθιστούσαν τον ΠΑΟΚ ελκυστικό, αλλά, αντιθέτως, η προσπάθεια έκφρασης των ταπεινών και καταφρονεμένων της Θεσσαλονίκης, σε αντιπαραβολή προς τον "ελιτίστικο" Ηρακλή, τον παραδοσιακό σύλλογο της πόλης που, ιστορικά, θεωρούσε το ποδόσφαιρο πολύ "λαϊκό" άθλημα, και τον "πλούσιο" Άρη, που υποστήριζε το οικονομικό κατεστημένο και η ισχυρή εβραϊκή κοινότητα.

Η ιστορία εξελίχθηκε αλλιώς από το 1990 και έπειτα. Ο ΠΑΟΚ απέκτησε δεσμούς με την πολιτική ηγεσία, παρότι οι οπαδοί του εθίστηκαν σε ένα υφέρπον και περιθωριακό ιδεολογικό μείγμα, που συνδύαζε τον παραβατικό ακτιβισμό με τα στοιχεία της κοινωνικής αδικίας και της αντίστασης στον υποτιθέμενο παραγκωνισμό της Μακεδονίας από τα κέντρα αποφάσεων. Μακεδονία ξακουστή, αντιαθηναϊκή ρητορεία και επεισόδια σε κάθε ευκαιρία. Ότι ισχυρότατοι πολιτικοί παράγοντες προέρχονταν από τη Βόρεια Ελλάδα, Πρόεδροι Δημοκρατίας, Πρωθυπουργοί και μεγαλοϋπουργοί, ήταν αδιάφορο. Ότι πολλές φορές έγιναν παρεμβάσεις υπέρ του ΠΑΟΚ (και όχι μόνο, βέβαια) για ευνοϊκή αγωνιστική ή οικονομική μεταχείριση επίσης αγνοήθηκε. Στον ιστορικό σύλλογο χαρίστηκε το κλειστό της Πυλαίας, αλλά οι οπαδοί του ΠΑΟΚ επιμένουν μόνο στη χαριστική χρήση του κρατικού Καραϊσκάκη από τον Ολυμπιακό.

Με την έλευση Σαββίδη ο ΠΑΟΚ βρέθηκε στους ισχυρούς. Παρασκηνιακά ήταν πάντοτε ισχυρός ή στο μπλοκ των ισχυρών, παρά την επαναστατική ρητορική των διοικήσεών του, αλλά τώρα είχε και οικονομική επιφάνεια και κυβερνητική στήριξη ώστε να συγκροτήσει τη δική του "παράγκα". Με τον Τσίπρα το πράγμα ξέφυγε. Ουδέποτε άλλοτε Πρωθυπουργός πρακτικά δεσμεύθηκε για πρωτάθλημα σε κάποια ομάδα. Οι ευνοϊκές διαιτησίες διαδέχονταν η μία την άλλη, αλλά ο ΠΑΟΚ αδυνατούσε να ξεφύγει. Ακόμη και στον αγώνα με την ΑΕΚ, δεν κατάφερε να κερδίσει και τα υπόλοιπα είναι για να λέγονται. Αφού άξιζε τόσο καθαρά το πρωτάθλημα, δεν θα έπρεπε να φτάσουμε σε μία φάση του τελευταίου λεπτού και να διαφωνούμε αν σωστά ακυρώθηκε ένα γκολ (που βάσει κανονισμού ήταν άκυρο, αλλά ο διαιτητής είχε την ευχέρεια να κατακυρώσει βάσει εκτίμησης).

Όμως η κρίση ταυτότητας που έπληξε τους παοκτσήδες φάνηκε στον αγώνα με τον Ολυμπιακό. Οι συνθήκες ήταν θεωρητικά ιδανικές. Ο μισητός εχθρός αδύναμος, καλλιέργεια προσδοκιών για άνετη νίκη και, τελικά, τίποτα. Η φύση των οπαδών του ΠΑΟΚ υπερίσχυσε. Οι κάφροι της Τούμπας αδυνατούν να δεχτούν ότι η ομάδα τους είναι πλέον η ισχυρή. Και σαν τον σκορπιό του μύθου, δαγκώνουν τον βάτραχο και πνίγονται μαζί του.

Μία από τα ίδια με την ΑΕΚ. Αν είχαν αντιληφθεί ότι αυτοί είναι πλέον το κατεστημένο, θα ήξεραν ότι λόγος διαμαρτυρίας δεν υπήρχε. Όπως βγήκε μέσα στη μαύρη νύχτα η ευνοϊκή απόφαση για το ματς με τον Ολυμπιακό, έτσι θα βρισκόταν τρόπος η ΑΕΚ να χάσει βαθμούς στα εναπομείναντα παιχνίδια. Εδώ υπερίσχυσε η σοβιετική φύση: ο Ιβάν δεν έχει μάθει να τηρεί τα προσχήματα, δεν γινόταν έτσι στην ΕΣΣΔ. Του υποσχέθηκαν κάτι και το θέλει χωρίς άχρηστες τυπικότητες.

Εν τέλει, καταντά μάταιο να αρνούμαστε ότι ο οργανισμός του ΠΑΟΚ, από τη διοίκηση μέχρι και τον τελευταίο φίλαθλο, είναι εμποτισμένος με ψευδαισθήσεις περί αδικίας και πρωταθλημάτων που τού στέρησαν (αν και κανένας δεν μπαίνει στη διαδικασία να αναφέρει σε ποιες περιόδους και με ποιον τρόπο), αλλά και ανεκτικός, αν όχι και ταυτισμένος, με τη βία και την αλητεία των γηπέδων. Με άλλα λόγια, ό,τι ο Γιώργος Μίνος θα περιέγραφε ως "υπέροχο κόσμο" του ΠΑΟΚ, "καυτή ατμόσφαιρα" στην Τούμπα και "αποφασισμένη" διοίκηση Ιβάν Σαββίδη.

Τυχόν υποβιβασμός του θα πλήξει το πρωτάθλημα, αλλά το ίδιο συνέβη με την ΑΕΚ, τον Άρη, τον Ηρακλή και πλήθος επαρχιακών ομάδων που μαζεύουν στη Β' και Γ' κατηγορία περισσότερο κόσμο από τις ομάδες του μπλοκ εξουσίας που βρίσκονται στην Α' Εθνική (το Super League, συγγνώμη, είναι γελοίο). Ωστόσο, αν και κάποτε θα έμοιαζε αδιανόητος, σήμερα φαντάζει πιθανός, με πολιτική απόφαση. Ίσως είναι η μόνη ελπίδα του Τσίπρα να πείσει κάποιους πρόθυμους ότι πολεμά τη διαπλοκή, κραδαίνοντας εν όψει εκλογών το κεφάλι του Mega από τη μια και του Σαββίδη από την άλλη (αν και ακόμα και ο αδίστακτος Τσίπρας μάλλον δύσκολα θα βρει την πολιτική γενναιότητα για κάτι τέτοιο).

Ένα αληθινό ψυχόδραμα, με τους ρόλους μεταξύ σκορπιού και βατράχου πλέον να αλλάζουν. Και με την εμπιστοσύνη σε μία ανήθικη κυβέρνηση, αναδεικνύεται πλέον όχι μόνο η δολοφονική μέχρι αυτοκαταστροφής φύση του σκορπιού, αλλά και η ανοησία του βατράχου να αποφασίσει να τον φορτώσει στην πλάτη του...
_____
*Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί εκ των προσφύγων εγκαταστάθηκαν στη συνοικία των "τροχιοδρομικών", κοντά στη σημερινή Χαριλάου, και συνδέθηκαν με την ομάδα του Άρη, ότι ακριβώς το χρώμα του Άρη καθορίσθηκε με βάση το βυζαντινό κίτρινο και ότι ο ΠΑΟΚ προέκυψε από διάσπαση του Άρη, διεκδικώντας το κίτρινο χρώμα και με αρχικό έμβλημα το τετράφυλλο τριφύλλι και ένα πέταλο, αναδεικνύοντας περισσότερο τη σχέση του με τους Κέλτες παρά με τους Κωνσταντινουπολίτες...

Δεν υπάρχουν σχόλια: